Thực tế, không ít người cố dùng sự bận rộn hoặc những chuyến du lịch đắt đỏ khỏa lấp khoảng trống, nhưng tâm trí vẫn chạy đua với hóa đơn và áp lực khẳng định vị thế của mình.

Trong thế giới hối hả ấy, có một người đàn ông ở Hà Nội suốt 60 năm qua đã âm thầm nhặt nhạnh râu ngô, vỏ tỏi và lá rụng để hóa giải chính sự căng thẳng ấy. Ông là nghệ sỹ Tạ Hải. Với ông, nhặt “rác” không phải hành động tiêu khiển lúc tuổi già, mà là cách duy trì sự tỉnh táo giữa một thế giới quá vội vã.

Đừng nhầm lẫn giữa “Rảnh rỗi” và “Tĩnh lặng”

Tại phương Tây, chúng ta được dạy rằng nghỉ ngơi là khoảnh khắc giúp tái tạo sức lao động, là việc “cắt dán” những khoảng trống vào lịch trình. Nhưng có bao giờ bạn thấy rằng, dù đã dành cả ngày chủ nhật để không làm gì, đầu óc vẫn luẩn quẩn dự tính cho tuần sau?

Với nghệ sỹ Tạ Hải, sự tĩnh lặng không đến từ việc xóa bỏ công việc, mà đến từ việc dành trọn vẹn sự hiện diện cho điều giản dị nhất. Khi ông tỉ mẩn ghép từng sợi râu ngô hay mẩu vỏ tỏi giữa cái nóng hè Hà Nội, ông không nghỉ ngơi theo kiểu thụ động. Ông đang thực hiện một cuộc trò chuyện đầy thấu hiểu với thiên nhiên.

Từng là nhà báo luôn phải chạy đua với tin tức, ông chọn lá để tìm lại nhịp thở riêng. “Làm báo giúp mình mở tầm mắt, nhưng vẽ tranh giúp mình đọng lại”. Người xa xứ có lẽ không cần trốn chạy khỏi sự bận rộn để tìm bình an. Bình an vốn nằm ở khả năng “đọng lại” ngay trong dòng chảy hối hả đó. Khi bạn dành thời gian đứng lại quan sát chiếc lá rụng trên vỉa hè Paris hay New York với sự rung cảm thay vì vẻ thờ ơ, bạn sẽ nhận ra: Khoảng lặng thực sự là lúc nạp đầy năng lượng bằng sự quan sát sâu sắc, chứ không phải lúc bỏ trống thời gian một cách vô định.

Trực giác: Sợi dây kết nối giữa hai thế giới

Văn hóa phương Tây dạy chúng ta phân tích mọi thứ thành những con số và bảng biểu. Nhưng có những giá trị không thể đo lường bằng logic. Ví dụ, nghệ sỹ Tạ Hải tìm ra màu đỏ cho tác phẩm từ chính chiếc vỏ trầu của mẹ mình. Đó không phải kết quả của một phép tính hóa học, mà là sự nhạy bén kết nối với ký ức và tình thương.

Nỗi đau của người xa xứ thường đến từ việc cố gồng mình sòng phẳng và rạch ròi để giống người bản địa, để rồi kiệt quệ trong sự khô khốc của lý tính. Nghệ sỹ Tạ Hải nhắc nhở: đừng sợ một “đầu rỗng”. Trong công việc hay cuộc sống, khi bạn dám rũ bỏ những quy chuẩn cứng nhắc để lắng nghe trực giác – thứ “mã gene” nhạy bén của người Việt – bạn sẽ tìm thấy những giải pháp mà logic không bao giờ chạm tới được. Chính sự kiên nhẫn “nhặt lá” và niềm tin vào cảm nhận cá nhân giúp bạn giữ vị thế riêng biệt trên đất khách. Đừng cố hòa tan, hãy giữ lấy sự nhạy cảm thiên bẩm của mình như một lợi thế cạnh tranh duy nhất.

“Xa cành” không hẳn là mất gốc

Nỗi khắc khoải lớn nhất của kiều bào là sợ “mất gốc”. Bạn sợ khi rời quê hương, mình chỉ là chiếc lá rụng vô danh nơi xứ người, không có điểm tựa. Nhưng nghệ sỹ Tạ Hải giải mã sự kết thúc theo cách khác hẳn: “Chiếc lá không chết đi, nó chỉ xa cành để về với đất mẹ, hóa thân thành dưỡng chất cho chồi non mọc lên”.

Đây là sự đối chiếu đầy nhân văn giữa khái niệm “Lìa bỏ” và “Tiếp nối”. Dù bạn ở đâu, mảnh đất đang đứng cũng có thể trở thành “đất mẹ” nếu bạn biết cách dâng hiến giá trị. Ông coi mỗi bức tranh như đứa con gái gả về nhà chồng, luôn mong mỏi nó mang lại giá trị thực cho “nhà chồng” – tức là người sở hữu tranh.

Người xa xứ cũng vậy, bạn là những chiếc lá “xa cành” mang theo những giá trị tốt đẹp của người Việt để làm giàu cho cộng đồng nơi mình sống. Bạn không “rơi” xuống đất khách, bạn đang “về” với sứ mệnh mới: Trở thành dưỡng chất cho tương lai. Khi coi sự nghiệp và sự hiện diện của mình là sự dâng hiến thay vì chỉ là cuộc mưu sinh, bạn sẽ thấy mình tự tại như cái cây, bình thản trước quy luật đào thải của thời gian.

Di sản cho thế hệ sau: Dạy bằng “Thân giáo” thay vì giáo điều

Làm thế nào để giữ sợi dây liên kết cho thế hệ F2, F3 sinh ra ở nước ngoài? Nghệ sỹ Tạ Hải dạy con cháu bằng “thân giáo” – giáo dục qua chính hành động làm gương. Ông không dùng lời giáo điều, mà dùng sự tỉ mẩn nhặt vỏ tỏi, ghép râu ngô hàng ngày để truyền đi thông điệp về sự kiên trì và lòng biết ơn.

Bạn có lẽ cũng không cần ép con cái phải hiểu về quê hương qua những trang sách khô khan. Chúng sẽ cảm nhận được giá trị Việt qua cách bạn dành thời gian quan sát một nhành hoa, cách bạn trân trọng những điều nhỏ bé và cách bạn sống tử tế mỗi ngày. “Phải biết ơn những người đi trước đã tạo điều kiện cho mình”. Lời nhắn nhủ này chính là sợi dây bền chặt nhất nối liền các thế hệ, giúp những đứa trẻ dù sinh ra ở đâu cũng không cảm thấy đơn độc vì luôn có một gốc rễ tâm hồn vững chãi.

Hãy sống trọn vẹn như cây

Trực giác người Việt trong triết lý sống của nghệ sỹ Tạ Hải không phải sự mơ mộng viển vông, mà là loại năng lượng điều tiết cực kỳ thực dụng. Nó giúp chúng ta dung hòa hai dòng nước Đông - Tây bằng cách lấy cái Tĩnh của tâm hồn để làm chủ cái Động của môi trường sống. Khi sống giữa nền văn minh phương Tây đề cao lý tính và sự sòng phẳng, bạn không cần chối bỏ hệ thống đó để tìm bình an. Ngược lại, chính trực giác nhạy bén giúp bạn nhận ra giá trị của những “khoảng lặng” ngay trong lịch trình bận rộn, biến chúng thành nguồn nội lực để hồi sinh sau mỗi cơn căng thẳng.

Dung hòa không phải hòa tan, mà là cách bạn giữ bản lĩnh tự tại như một cái cây: rễ bám sâu vào mảnh đất trực giác quê nhà, nhưng cành lá vẫn vươn cao, thích nghi với bầu trời lý tính xứ người.

Tác giả: Ngọc Hà Mi

Nhằm đánh dấu cột mốc quan trọng cho sức sáng tạo bền bỉ suốt 60 năm, Tranh Lá Tạ Hải trân trọng mời quý khán giả yêu nghệ thuật đến tham dự Triển lãm cá nhân lần thứ ba của nghệ sỹ mang tên “Cuộc chơi với lá”. Sự kiện sẽ giới thiệu hơn 80 tác phẩm mới nhất của ông.

+ Địa điểm: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Đống Đa, Hà Nội).

+ Thời gian mở cửa: 15/04 – 19/04/2026.

+ Lễ khai mạc: 17:30 ngày 14/04/2026

Đặc biệt, kính mời quý vị tham gia 2 buổi giao lưu trực tiếp cùng NS Tạ Hải:

+Chủ đề “Hành trình tìm lá”: 15:30 – 16:30, Thứ Năm ngày 16/04/2026 (Khám phá hành trình 60 năm tìm tòi chất liệu).

+ Chủ đề “Cuộc chơi với lá”: 15:30 – 16:30, Thứ Bảy ngày 18/04/2026 (Cùng “đoán” chất liệu và nghe nghệ sỹ bật mí ý nghĩa ẩn sau mỗi tác phẩm).

Giữa dòng chảy hối hả và đầy biến động ấy, có một người đàn ông lặng lẽ thực hiện một cuộc “độc hành” về với thiên nhiên suốt hơn 60 năm. Không giáo trình hàn lâm, không màu vẽ đắt tiền, ông lang thang khắp ngõ ngách Hà Nội chỉ để nhặt nhạnh râu ngô, vỏ quýt và những chiếc lá rụng – thứ mà thế gian vốn coi là rác thải vô giá trị. Đó là nghệ sỹ Tạ Hải.

Nhưng nếu bạn chỉ nhìn thấy ở đây câu chuyện về một cụ già làm tranh giải khuây, bạn đã bỏ lỡ một bài học quản trị cuộc đời sắc bén nhất của người Việt đương đại: Cách dùng trực giác nhạy bén để biến “phế phẩm” thành di sản tư duy cho trăm năm sau, nơi mỗi chiếc lá xa cành đều mang theo mật mã của sự hồi sinh.

Học cách quên để bắt đầu: Khi “đầu rỗng” trở thành lợi thế

Trong kinh doanh hay nghệ thuật, chính những “kinh nghiệm đầy mình” đôi khi lại là xiềng xích nặng nhất. Muốn lái ô tô, bạn buộc phải quên cái tay ga xe máy đi. Nghệ sỹ Tạ Hải bước vào thế giới tranh lá với một “cái đầu rỗng” hoàn toàn. Vốn là một nhà báo của Đài Tiếng nói Việt Nam, công việc của ông đòi hỏi sự nhanh nhạy, đi nhiều, biết nhiều để làm phong phú vốn sống. Thế nhưng, khi đứng trước lá, ông chọn cách tĩnh lại để lắng nghe. Ông tâm niệm: “Làm báo giúp mình mở tầm mắt; nhưng khi ngồi vẽ thì thời gian chậm lại, tĩnh lặng để suy nghĩ sâu sắc hơn”.

Nghịch lý ở chỗ: Khi người ta càng cố vẫy vùng trong mớ kiến thức sách vở, họ càng xa rời bản chất. Nghệ sỹ Tạ Hải thì ngược lại, ông làm trống tâm trí để thấu thị thiên nhiên. Khoảnh khắc ông tìm ra màu đỏ từ chiếc vỏ trầu của mẹ ở chợ Bắc Qua chính là đỉnh cao của sự thấu thị ấy. Màu đỏ rực rỡ nhưng khô kiệt đó không đến từ ống màu công nghiệp, nó đến từ trực giác của một người con luôn khao khát cái chân thật. “Mẹ đã gợi ý cho tôi tìm ra màu đỏ này, và nó đã đi theo tôi suốt hành trình sáng tạo”.

Từ đó, ông tạo ra mảng tường rêu phong nhờ bã cà phê, thấy nét vương giả trong lá xà cừ hay sự tinh khiết trong vỏ tỏi. Ông chứng minh triết lý thực dụng của một người dám làm (Maker): Chạm tay vào thực tế trước khi lý luận viển vông. Khi bạn đủ dũng cảm để rũ bỏ những quy chuẩn cũ kỹ, thiên nhiên sẽ tự mở ra cho bạn một bảng màu kỳ diệu mà không một phòng thí nghiệm nào có thể tái tạo.

Triết lí nhân văn từ vòng đời của những chiếc lá “xa cành”

Nếu dừng lại quan sát một chiếc lá rụng, bạn sẽ thấy điều gì?

Khi nghiên cứu sâu vào vòng đời của những chiếc lá, nghệ sỹ Tạ Hải đúc kết một triết lý nhân sinh khiến bất kỳ ai cũng phải sững sờ về tính thời sự của nó. Chiếc lá nảy mầm từ kẽ lá, xanh mướt dâng hiến cho đời, rồi lặng lẽ rụng xuống. Ông khéo léo từ chối dùng từ “lìa cành” vì nó mang sắc thái đau đớn, ông gọi đó là “xa cành về với đất”.

Chiếc lá rụng xuống một cách bình thản, vô tư, không gợn sóng băn khoăn bởi nó thấu hiểu quy luật tuần hoàn tuyệt đối: Sau khi rời cành, nó trở thành phân bón, hóa thân thành dưỡng chất để nuôi dưỡng chính cái cây đã sinh ra nó, nhường chỗ cho một chồi non mới mọc lên ngay tại chính kẽ lá ấy. Hành trình của lá chính là tấm gương soi cho quy luật Sinh – Lão – Bệnh – Tử của mỗi con người. Thay vì sợ hãi sự kết thúc, nghệ sỹ Tạ Hải nhìn thấy ở đó sự chuyển giao đầy trách nhiệm và tình yêu thương.

Ông thường nói: “Vòng đời chiếc lá nhân văn ghê lắm. Khi nó hoàn thành sứ mệnh rồi, nó lặng lẽ rời vị trí một cách bình thản để nhường chỗ cho những chồi non mới nhú lên”. Nếu con người biết sống và buông bỏ nhẹ nhàng như một chiếc lá, xã hội sẽ bình an biết bao. Sự chết không phải là tận cùng, mà là sự chuẩn bị cho một cuộc hồi sinh. Đó không phải là sự đứng im thụ động, mà là trạng thái của một sợi dây cung đang căng, chuẩn bị tạo sức bật mạnh mẽ cho thế hệ tiếp nối. Khi bạn hiểu rằng mình “về với đất” chứ không phải “rơi xuống đất”, bạn sẽ thấy mỗi giai đoạn của cuộc đời đều có giá trị rất riêng.

Bạn mong muốn để lại cho đời sau tài sản vật chất, hay tài sản tư duy?

Trong thế giới sùng bái vật chất, nơi sản phẩm bị coi là món hàng chộp giật, nghệ sỹ Tạ Hải chọn định vị mình là cái cây: Lặng lẽ dâng hiến sắc màu mà không mưu cầu trả ơn. Ông mang cái nhìn cực “ngông” về giá trị: “Tôi bán ít tranh. Vì cứ khi nào về mà nghĩ ngay đến chuyện bán là tranh sẽ xấu đi. Hãy coi mình là cây mà thôi!”. Với ông, mỗi bức tranh phải mang trách nhiệm trọn đời, như người cha gả con gái về nhà chồng, luôn mong mỏi đứa con mang lại giá trị thực cho “nhà chồng” thay vì tư duy mua đi bán lại của kẻ đi buôn.

Thông điệp ông gửi lại thế hệ 100 năm sau thấm đẫm tư duy hệ thống và lòng biết ơn: “Hãy trân trọng cuộc sống và thiên nhiên. Phải biết ơn người đi trước đã tạo điều kiện cho mình có cuộc sống hôm nay.” Tài sản vật chất sẽ hao mòn, nhưng tài sản tư duy về sự tĩnh tại là thứ trường tồn. Việc ông tỉ mẩn ghép từng sợi râu ngô giữa mùa hè nóng nực, không dám bật quạt vì sợ lá bay, chính là cách giáo dục bằng “thân giáo” – dùng hành động thực tế truyền lửa cho hậu thế.

Sự kiên trì ấy chạm đến cả những người xung quanh: Bà giúp việc nhặt vỏ tỏi, đứa cháu ngoại tập dán lá cùng ông. Đam mê, với ông, không phải sự hào hứng nhất thời mà là suy nghĩ chín chắn để tìm thấy ý nghĩa trong việc mình làm. Ông không khuyên nhủ suông, ông sống và làm việc như tấm gương phản chiếu: Muốn gặt hái thành quả, phải học cách đối diện với khắc nghiệt, sự tỉ mẩn và những thất bại ngẫu nhiên.

Tạm kết:

Nghệ thuật từ những bức tranh lá của nghệ sỹ Tạ Hải không chỉ là câu chuyện hồi sinh những mẩu vụn thiên nhiên, mà là một lời nhắc nhở đanh thép về sự hữu hạn của đời người. Chúng ta thường mải mê tích trữ những giá trị hữu hình, để rồi run rẩy trước quy luật của thời gian. Nhưng hãy nhìn cách chiếc lá của ông “xa cành”: nó không rơi xuống trong sự lãng quên, nó chủ động tan vào đất để trở thành dưỡng chất nuôi dưỡng thế hệ kế cận. Đó là sự “biến mất” đầy kiêu hãnh và trách nhiệm của một sinh mệnh đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh xanh.

Bạn sẽ chọn rụng xuống như một mảnh rác vô danh, hay chấp nhận hóa thân thành di sản tư duy cho trăm năm sau? Nghệ sỹ Tạ Hải đã chọn cách “coi mình là cây”, lặng lẽ dâng hiến và tin tưởng tuyệt đối vào quy luật của sự tiếp nối. Di sản ông để lại không chỉ nằm trong những khung tranh, mà nằm ở chính cách ông dạy chúng ta đối diện với sự kết thúc bằng tâm thế của một người làm chủ cuộc đời: Nhẹ nhàng, tự tại và tràn đầy lòng biết ơn.

Tác giả: Ngọc Hà Mi

Nhằm đánh dấu cột mốc quan trọng cho sức sáng tạo bền bỉ suốt 60 năm, Tranh Lá Tạ Hải trân trọng mời quý khán giả yêu nghệ thuật đến tham dự Triển lãm cá nhân lần thứ ba của nghệ sỹ mang tên “Cuộc chơi với lá”. Sự kiện sẽ giới thiệu hơn 80 tác phẩm mới nhất của ông.
+ Địa điểm: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Đống Đa, Hà Nội).
+ Thời gian mở cửa: 15/04 – 19/04/2026.
+ Lễ khai mạc: 17:30 ngày 14/04/2026
Đặc biệt, kính mời quý vị tham gia 2 buổi giao lưu trực tiếp cùng NS Tạ Hải:
+Chủ đề “Hành trình tìm lá”: 15:30 – 16:30, Thứ Năm ngày 16/04/2026 (Khám phá hành trình 60 năm tìm tòi chất liệu).
+ Chủ đề “Cuộc chơi với lá”: 15:30 – 16:30, Thứ Bảy ngày 18/04/2026 (Cùng “đoán” chất liệu và nghe nghệ sỹ bật mí ý nghĩa ẩn sau mỗi tác phẩm).

Trong cái thời đại mà người ta sùng bái bằng cấp, tôn thờ sự chuẩn bị hoàn hảo và những bản kế hoạch kinh doanh bóng bẩy, chúng ta đang tự trói chân mình trong sự cầu toàn hèn nhát. Nhiều doanh nghiệp loay hoay tích lũy đủ thứ “vớ vẩn” trước khi dám dấn thân, để rồi nhìn cơ hội trôi tuột vào tay kẻ khác.

Tại sao một đám dân Toán “đếch biết gì” về kinh doanh lại có thể dẫn dắt FPT Software từ con số không thành đế chế tỷ đô? Câu trả lời không nằm ở những giáo trình MBA hàn lâm, mà ở triết lý “ngông” và cực kỳ thực dụng của ông Nguyễn Thành Nam. Dưới đây là 5 tư duy “ngược đời” giúp bạn đập tan những định kiến cũ kỹ để tiến thẳng ra sân chơi toàn cầu.

1. “Đek biết gì cũng tiến” – Nghệ thuật của việc “Unlearn” (Học cách quên)

Triết lý “Đek biết gì cũng tiến” không phải là sự liều lĩnh mù quáng, mà là đỉnh cao của nhận thức. Khi bước vào một thị trường xa lạ hay một lĩnh vực công nghệ mới, chính những “kinh nghiệm đầy mình” lại là xiềng xích nặng nhất.

Khái niệm cốt lõi ở đây là Unlearn – học cách quên. Hãy nhìn vào bài học xương máu của FPT khi làm phần mềm cho ngân hàng năm 1997. Trong khi các ngân hàng muốn nâng cấp lên hệ thống theo chuẩn toàn cầu – tức là họ muốn đi “ô tô”, thì đội ngũ kỹ thuật Việt Nam vẫn mải mê thuyết phục họ dùng giải pháp “xe máy” vì đó là thứ chúng ta giỏi nhất. Kết quả? Thất bại ê chề. Muốn lái ô tô, bạn buộc phải quên cái tay ga xe máy đi.

Cái tinh thần đếch biết gì ấy chính là tâm thế sẵn sàng bỏ lại hào quang cũ để học cái mới với tốc độ thần sầu. Càng khó, càng mới, cái “đầu rỗng” càng có lợi thế cạnh tranh.

2. Đừng phí tiền tìm “nhân tài”, hãy tạo ra “trận đánh”

Triết lý nhân sự của ông Nam rất phũ: “Đừng phí tiền trải thảm đỏ mời giáo sư, tiến sĩ về ngồi chơi xơi nước. Hãy ném họ vào chỗ chết, vào những trận đánh thực sự.” Doanh nghiệp tốt không thu hút người bằng tiền, mà bằng “bài toán khó” và “thách thức thật”.

Quên cái tư duy quản trị tĩnh tại đi, hãy nhớ lấy 3 điểm này:

• Tạo cơ hội trước, nhân tài theo sau: Cứ vẽ ra game hay, trận đánh lớn, nhân tài sẽ tự tìm về nườm nượp mà chẳng cần thảm đỏ.

• Người tài là người làm được việc: Đừng quan tâm bằng cấp. Đứa nào đóng được cái bàn đàng hoàng để khách hàng chịu rút tiền mua, đứa đó là tài.

• Dự án là giáo trình: Triết lý “Công ty là trường học, khách hàng là thầy giáo, dự án là giáo trình” chính là cách đào tạo thực chiến nhất. Cứ vứt nhân viên vào trận, họ sẽ tự biết cách sinh tồn và trưởng thành.

3. Sức mạnh của “Người thường” và triết lý “Làng nghề”

Lịch sử cho thấy Nguyễn Huệ cực giỏi dùng người tài, nhưng Nguyễn Ánh lại thắng trong dài hạn vì giỏi dùng “người thường”. Để xây dựng quy mô công nghiệp bền vững, bạn không thể dựa vào vài ngôi sao lẻ loi. Bạn cần một đội quân “nông dân” được trang bị quy trình chuẩn mực.

FPT Software vận hành theo mô hình “Làng nghề” (như làng gốm Bát Tràng) với hai trụ cột sống còn:

• Tính làm chủ (Ownership): Người Việt cực ghét làm “thuê”, nhưng cực khoái làm “chủ”. Thà làm “đầu gà” còn hơn “đuôi voi”. Mô hình làng nghề cho phép mỗi đơn vị nhỏ được tự quyết, tự làm chủ vận mệnh của mình trong một hệ sinh thái lớn.

• Tiêu chuẩn hóa (CMM/CMMi): Người thường thường “vô kỷ luật”. Vì vậy, phải dùng quy trình quốc tế làm cái khuôn để biến những “viên đá hộc” lồi lõm thành những “viên gạch” vuông vức, có thể xếp chồng lên nhau thành tòa lâu đài tỷ đô.

4. Tư duy “Makers” – Trách nhiệm như gả con gái về nhà chồng

Thế giới chia làm hai loại người: Người làm ra sản phẩm (Makers) và người đi buôn (Buyers). Bi kịch của giáo dục là đào tạo ra những “ông buôn” chẳng hiểu gì về lõi sản phẩm, dẫn đến việc đi mua dây chuyền 10 triệu đô trong khi người có tư duy “Maker” chỉ cần 500.000 đô là xong việc.

Tư duy “Making” đúng nghĩa là:

• Làm trước, nói sau: Đừng bàn viển vông về tàu vũ trụ khi cái bút chì hay cái bàn còn làm chưa xong. Phải tháo lắp, phải chạm tay vào thực tế trước khi lý luận.

• Lo ngày lo đêm: Bán sản phẩm không phải là xong chuyện. Người làm sản phẩm phải có trách nhiệm trọn đời với tạo tác của mình.

5. Ra thế giới bằng bản sắc, không phải bằng sự bắt chước

Muốn thế giới kính trọng, đừng làm một bản sao mờ nhạt của phương Tây. Một doanh nghiệp vĩ đại phải mang đậm bản sắc quốc gia: Ford rất Mỹ, Toyota rất Nhật, và FPT phải rất Việt Nam.

Việc đưa đàn bầu, võ Vovinam hay Ngày Phụ huynh vào văn hóa doanh nghiệp không phải là diễn trò, mà là chiến lược:

• Hiểu mình để hiểu người: Khi thấu hiểu sâu sắc văn hóa dân tộc, bạn mới đủ bản lĩnh để chạm tới “tâm hồn và cốt cách” của đối thủ hay khách hàng quốc tế.

• Sở trường là vũ khí: Thay vì mải mê sửa chữa những điểm yếu (sở đoản) một cách tuyệt vọng, hãy dùng sự chân thành, khả năng học nhanh và bản sắc độc bản của người Việt để tạo lợi thế cạnh tranh tuyệt đối.

Kết luận: Khoảng lặng của cung tên trước khi rời dây

Hành trình tiến ra thế giới luôn cần những “khoảng lặng” (Missing years) – như 8 năm “mất tích” của cụ Hồ hay những giai đoạn âm thầm chuẩn bị của FPT. Đó không phải là sự đứng im thụ động, mà là trạng thái “Nhu” – giống như lúc người xạ thủ đang kéo căng dây cung. Càng lặng, cung càng căng, lực bắn ra càng khủng khiếp.

Đừng sợ những lúc không ai biết mình là ai. Đó là lúc bạn đang nung nấu, đang chuẩn bị cho một cú nhảy vọt.

Câu hỏi dành cho các độc giả của COREfidence: Bạn có đủ dũng cảm để “unlearn” cái bằng đại học hay đống kinh nghiệm cũ kỹ của mình để bắt đầu một hành trình “đếch biết gì cũng tiến” hay không?

Câu hỏi ấy chính là khởi đầu cho hành trình của chúng tôi – COREfidence. Đây không chỉ là nơi chia sẻ kiến thức, mà còn là không gian để chúng ta cùng nhìn lại, hiểu sâu hơn về những giá trị cốt lõi làm nên sự tự tin bền vững, dù bạn đang ở Việt Nam hay bất kỳ nơi nào trên thế giới.

Chúng tôi tin rằng sự tự tin không chỉ đến từ những thành công bên ngoài, mà còn từ hiểu biết về chính mình và những giá trị văn hóa sâu sắc. COREfidence ra đời với mong muốn lan tỏa những tri thức ấy, giúp người Việt tự hào hơn về bản sắc, và tự tin hơn trên hành trình phát triển của mình.

COREfidence đang tìm kiếm CTV các vị trí bao gồm:
- Content Writer
- Designer
- Editor

Quyền lợi khi tham gia COREfidence:
- Được đồng hành cùng những dự án văn hoá – tri thức có chiều sâu.
- Được làm việc trong môi trường cho phép thử – sai – tối ưu liên tục.
- Được làm việc cùng đội ngũ chuyên môn, khách mời chuyên gia.
- Được khuyến khích thử sức ở các vai trò khác nhau trong dự án.
- Được mentor về định hướng công việc và cuộc sống.
- Nhận được chứng nhận từ COREfidence cho những đóng góp của mình.

Hình thức làm việc: Online

Đăng ký tại form: https://forms.gle/pWgmmCBk3ULmaJVL9

___________________

*Thông tin liên hệ:
📩 corefidencevietnam@gmail.com
📞0378.105.611 (Ms.Quỳnh)

Trong lịch sử giáo dục Việt Nam, Chu Văn An là một biểu tượng vượt thời gian. Ông không để lại một trường đại học mang tên mình, cũng không có những công trình đồ sộ về giáo khoa. Nhưng điều ông để lại – là một nền tảng đạo lý và một triết lý giáo dục nhân văn – đủ để nâng đỡ bao thế hệ.

Tại COREfidence, chúng tôi tin rằng: mọi đổi mới bền vững trong giáo dục và phát triển con người đều cần được soi rọi bởi ánh sáng của những bậc hiền triết đi trước. Và dưới đây là 7 bài học từ Thầy Chu Văn An – dành cho những ai mang trong mình sứ mệnh khai sáng, nuôi dưỡng con người toàn diện.

1. Khiêm tốn và tôn trọng là cốt lõi của nhân cách người thầy

Chuyện kể rằng: ông từng cúi chào một cậu bé bán kẹo.
Không phải vì lễ phép đối đáp – mà vì ông kính trọng con người, bất kể thân phận.

Trong thời đại mà địa vị thường quyết định sự tôn trọng, Chu Văn An dạy rằng: kính người là kính mình. Người thầy là gương sáng, không chỉ trong tư tưởng mà còn trong cách ứng xử nhỏ nhất.
Sự khiêm tốn không làm giảm giá trị người dạy – ngược lại, nó tạo ra một bầu không khí tôn trọng và cởi mở trong học đường. Khi người thầy biết cúi đầu trước nhân cách, học trò sẽ biết đứng thẳng với lòng tự trọng.

2. Mọi người đều có quyền được học – không phân biệt xuất thân

Ông dạy con vua, cũng dạy con thường dân.
Ông mở trường tư thục để dạy những ai muốn học – vì học là quyền, không phải đặc ân.

Triết lý “hữu giáo vô loại” của Chu Văn An đi trước thời đại hàng trăm năm. Trong khi các xã hội phong kiến thường đặt rào cản giai cấp trong giáo dục, ông lại nhìn thấy ánh sáng của tri thức nên thuộc về mọi người.

Ngày nay, điều này tương đồng với tư tưởng giáo dục vì sự công bằng: không ai bị bỏ lại phía sau trên hành trình học tập.

3. Học không phải để biết suông – mà để sống, để làm, để phụng sự

“Học là có mắt, hành mới có chân.
Có biết mới có làm, có làm mới biết.”

Đây không chỉ là một lời khuyên – mà là một triết lý hành động. Chu Văn An nhìn thấy mối nguy của việc học nặng lý thuyết, xa rời thực tiễn.

Học để hành – tức là tri thức chỉ có giá trị khi được biến thành hành vi đạo đức, hành động cụ thể, và cống hiến xã hội. Ngày nay, điều này vang vọng trong các mô hình giáo dục khai phóng, STEM, và học thông qua trải nghiệm (experiential learning).

4. Dạy học là một hành vi đạo đức – không chỉ là truyền đạt kiến thức

Chu Văn An không làm “thầy giáo”, ông làm người thầy.
Ông sống theo những gì mình dạy. Và ông dạy bằng những gì mình sống.

Đạo đức nhà giáo với ông không chỉ là giữ lễ, mà là sống mẫu mực. Bốn nguyên tắc của ông – Cùng lý, Chính tâm, Tịch tà, Cự bí – là một hệ giá trị hành động:

• Cùng lý: dạy học phải truy đến tận cùng bản chất vấn đề.

• Chính tâm: người thầy phải giữ lòng ngay thẳng, không mưu lợi riêng.

• Tịch tà: có trách nhiệm lên tiếng trước sai trái, không thỏa hiệp với điều tà.

• Cự bí: không trốn tránh khó khăn, phải vững tâm phụng sự cộng đồng.

Ngày nay, trong thời đại AI và siêu tốc phát triển, những giá trị đó càng cần thiết: người thầy phải là người dẫn đường bằng phẩm chất – không chỉ bằng kỹ năng.

5. Trách nhiệm xã hội là phần không thể tách rời của học và dạy

“Thành đạt cho mình là để thành đạt cho người,
Công đức tới dân, ân huệ để lại đời sau.”

Chu Văn An không xem tri thức là công cụ để thăng tiến cá nhân. Với ông, tri thức phải được đưa vào phụng sự – cho nhân quần, cho xã hội, cho tương lai.

Đây là điều giáo dục hiện đại đang nỗ lực khôi phục: học không chỉ để thành công, mà để có ích, để trả ơn xã hội, để nâng người khác lên cùng mình.

6. Kỷ cương – sự nghiêm khắc của tình yêu nghề

Chu Văn An nghiêm khắc không phải để tạo khoảng cách,
mà để học trò hiểu: học là hành trình gian khổ, cần ý chí và rèn luyện.

Nhiều khi, xã hội hiện đại né tránh sự nghiêm khắc vì sợ tổn thương. Nhưng sự nghiêm khắc đúng mực là biểu hiện của tình yêu sâu sắc với nghề, và trách nhiệm với thế hệ học trò.

Một người thầy dễ dãi có thể khiến học trò vui lòng, nhưng một người thầy nghiêm túc sẽ khiến học trò trưởng thành.

7. Lễ nghĩa và truyền thống là nền tảng đạo đức lâu bền

Chu Văn An dạy rằng: học để thành người.
Mà “người” ở đây – là người có lễ nghĩa, đạo đức, lòng yêu nước và trách nhiệm cộng đồng.

Ông không truyền thụ tri thức rỗng – mà dạy sống có lý tưởng, có nghĩa tình, có căn cội. Trong thời đại số hoá, khi người ta dễ “quên gốc”, những bài học về lòng trung hậu, nhân nghĩa, và yêu nước thầm lặng của ông vẫn là nền tảng để hình thành một công dân toàn cầu có bản sắc.

Lời kết từ COREfidence

Giáo dục không bắt đầu từ trường lớp, mà bắt đầu từ trái tim người thầy.
Giáo dục không kết thúc ở một tấm bằng, mà mở ra con đường sống đúng – sống đẹp – sống có ích.

Chu Văn An không phải là một nhân vật của dĩ vãng.
Ông là một biểu tượng tinh thần sống động cho mọi nhà giáo, mọi học trò, và cho bất kỳ ai tin rằng: đổi mới sâu sắc nhất trong giáo dục – chính là trở về với giá trị cốt lõi của con người.

Gốc rễ cổ xưa: Từ trống đồng đến thời Lý

Mặc dù có nguồn gốc từ Trung Quốc hơn 3.000 năm trước, nhưng cảnh vui lễ hội trăng rằm đã xuất hiện trên trống đồng Ngọc Lũ có niên đại khoảng 2.500 năm, chứng tỏ người Việt đã có truyền thống riêng về lễ hội mặt trăng trước khi tiếp nhận văn hóa Trung Quốc. Điều này cho thấy việc “Việt hóa” Tết Trung Thu không phải là sự tiếp nhận thụ động mà là sự kết hợp sáng tạo giữa các yếu tố văn hóa bản địa và ngoại lai.

Văn bia Sùng Thiện Diên Linh (năm 1121) tại chùa Long Đọi Sơn ghi nhận việc tổ chức chính thức Tết Trung Thu tại kinh thành Thăng Long với các hoạt động đặc trưng như “đua thuyền, múa rối nước và rước đèn”. Từ thời điểm này, Tết Trung Thu bắt đầu được chính thức hóa và dần hình thành những nét riêng biệt của người Việt.

Tạo dựng hệ thống truyền thuyết dân gian riêng biệt: Từ Hằng Nga - Hậu Nghệ đến chú Cuội - cây đa

Một trong những biểu hiện rõ nét nhất của quá trình “Việt hóa” là việc người Việt đã tạo ra truyền thuyết chú Cuội và cây đa hoàn toàn khác biệt với truyền thuyết gốc Trung Quốc về Hằng Nga và Hậu Nghệ.

Câu chuyện về chú Cuội - một tiều phu nghèo với cây thuốc thần “cải tử hoàn sinh” - không chỉ phản ánh đời sống nông nghiệp mà còn thể hiện những giá trị đạo đức sâu sắc của người Việt về trách nhiệm, sự trung thực và lòng nhân ái. Truyền thuyết này đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa dân gian Việt Nam, được thể hiện qua ca dao, bài hát và các hoạt động văn nghệ dân gian.

Lồng đèn: Từ biểu tượng tôn giáo đến đồ chơi dân gian

Lồng đèn là một biểu tượng tôn giáo quan trọng trong Phật giáo, đại diện cho trí tuệ, ánh sáng giác ngộ, sự giải thoát và niềm hy vọng. Lồng đèn thường được sử dụng trong Lễ Phật Đản, lễ hội Yondeunghoe ở Hàn Quốc và các sự kiện Phật giáo khác như một cách để tôn vinh Đức Phật và truyền tải tinh thần của Phật giáo.

Người Việt đã phát triển các loại lồng đèn với hình dáng và ý nghĩa riêng biệt. Đèn ông sao - loại đèn hình ngôi sao 5 cánh làm từ giấy bóng kính đa màu sắc đã trở thành biểu tượng đặc trưng nhất của Tết Trung Thu Việt Nam.

Khác với đèn lồng Trung Quốc thường có màu đỏ tượng trưng may mắn, đèn Việt Nam đa dạng màu sắc và hình dáng với các loại như đèn cá chép, đèn kéo quân, đèn lồng tròn, thể hiện sự sáng tạo và tính thẩm mỹ riêng biệt.

Chuyển đổi ý nghĩa: Từ lễ hội người lớn đến “Tết thiếu nhi”

Một trong những khác biệt cơ bản nhất là ở Trung Quốc, Tết Trung Thu chủ yếu là dịp đoàn viên của người lớn với các nghi lễ cúng bái, ngắm trăng và ăn bánh trung thu. Ngược lại, người Việt đã biến Tết Trung Thu thành “Tết Thiếu nhi” - dịp đặc biệt dành cho trẻ em với các hoạt động rước đèn, múa lân, và các trò chơi dân gian.

Theo báo cáo từ một huyện miền núi, trong Tết Trung Thu 2025, có 116 điểm tổ chức với 19.607 trẻ em tham dự, chiếm trên 97% tổng số trẻ em của toàn huyện, với tổng kinh phí 420.203.000 đồng. Con số này cho thấy quy mô và tầm quan trọng của Tết Trung Thu đối với trẻ em Việt Nam.

Gắn với nền văn minh nông nghiệp lúa nước

Người Việt đã gắn Tết Trung Thu chặt chẽ với chu kỳ sản xuất nông nghiệp lúa nước. Khác với nguồn gốc tôn thờ mặt trăng của Trung Quốc, Tết Trung Thu Việt Nam mang ý nghĩa cầu mong mùa màng bội thu và tri ân thiên nhiên sau vụ thu hoạch.

Thời điểm tổ chức (rằm tháng 8 âm lịch) trùng với mùa thu hoạch, khi “khí trời mát mẻ, nhà nông hoàn thành việc thu hoạch vụ mùa”, tạo nên sự gắn kết mật thiết giữa lễ hội và đời sống sản xuất của người nông dân.

Tích hợp yếu tố tâm linh bản địa - tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

Người Việt đã tích hợp Tết Trung Thu vào hệ thống tín ngưỡng dân gian với việc cúng tổ tiên và thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Bánh Trung Thu không chỉ là món quà tặng nhau mà còn là lễ vật dâng lên bàn thờ tổ tiên, thể hiện lòng biết ơn và tưởng nhớ đến công lao của ông bà. Điều này hoàn toàn khác biệt với Tết Trung Thu Trung Quốc, nơi trọng tâm là tín ngưỡng thờ cúng Mặt trăng và các nghi lễ gắn với sinh con đẻ cái của phụ nữ.

---

Nguồn tham khảo: Các nghiên cứu về lịch sử văn hóa Việt Nam, báo cáo thị trường bánh Trung Thu 2025, và tài liệu khảo cổ học về trống đồng Ngọc Lũ.

Subscribe now

Tại Sao Gọi Là “Đồng Văn”?

Chữ Viết - Cái Nôi Của Mọi Điểm Chung

Điều dễ nhận thấy nhất chính là chữ Hán - loại chữ viết đã “thống trị” Đông Á trong hơn 2.000 năm. Dù mỗi nước có cách đọc khác nhau, nhưng khi nhìn thấy chữ “人” (người), người Trung Quốc đọc “rén”, người Nhật đọc “jin” hoặc “hito”, người Hàn đọc “in”, người Việt đọc “nhân” - nhưng tất cả đều hiểu nghĩa.

Thú vị hơn nữa, nghiên cứu khoa học cho thấy 60-70% từ vựng tiếng Việt có gốc từ tiếng Trung Hoa cổ, tương tự với 60% tiếng Hàn và gần 50% tiếng Nhật. Điều này giải thích tại sao những từ học thuật như “khoa học” (科學), “đại học” (大學), “văn hóa” (文化) lại giống nhau một cách đáng kinh ngạc.

Bởi vậy ngôn ngữ của 4 nước dường như có những từ vựng “Anh em họ hàng”. Khi nói “bệnh viện”, người Việt nói “bệnh viện”, người Hàn nói “byeongwon” (병원), người Nhật nói “byouin” (病院), người Trung nói “bingyuan” (病院). Tất cả đều từ hai chữ Hán: 病 (bệnh) + 院 (viện)!

Điều thú vị là các ngôn ngữ này đã “vay mượn có hệ thống” - không phải ngẫu nhiên mà theo những quy tắc âm thanh nhất định. Các nhà ngôn ngữ học gọi đây là hiện tượng “Sino-Xenic” - một trong những ví dụ lớn nhất về vay mượn ngôn ngữ trong lịch sử thế giới.

Dù tất cả đều bắt đầu từ chữ Hán, nhưng ngôn ngữ, chữ viết của mỗi nước hiện nay lại phát triển theo các hướng riêng:

• Trung Quốc: Giữ nguyên, chỉ giản hóa thành chữ giản thể

• Nhật Bản: Sáng tạo ra Hiragana và Katakana, dùng kết hợp với Kanji

• Hàn Quốc: Phát minh Hangul (한글) - bộ chữ cái khoa học nhất thế giới

• Việt Nam: Chuyển sang chữ Quốc ngữ, nhưng vẫn giữ nhiều từ Hán-Việt

Lịch và Lễ Hội - Nhịp Sống Chung

Cả bốn nước đều theo lịch âm và có những lễ hội lớn giống nhau:

• Tết Nguyên Đán: Dọn dẹp nhà cửa, cúng tổ tiên, mặc đồ mới, lì xì

• Tết Trung Thu: Ngắm trăng, bánh trung thu, đoàn viên gia đình

• Các lễ hội theo mùa: Thanh minh, đoan ngọ…

Ngay cả những quan niệm về màu sắc cũng giống nhau - màu đỏ mang may mắn, màu trắng dùng trong tang lễ. Hay sự tương đồng về văn hóa hiếu học: Cả bốn nước đều coi trọng giáo dục, tôn kính thầy cô, và tin rằng học tập là con đường thay đổi số phận. Ngay cả sự “gặp gỡ” về nghi thức xã hội: Cách chào hỏi, ngồi uống trà, đón tiếp khách... đều có những điểm tương đồng rõ rệt.

Triết Học và Tôn Giáo - “Tam Giáo Hợp Nhất”

Ba tôn giáo Nho-Phật-Đạo đã hòa quyện thành một nền tảng tư tưởng chung ở cả bốn nước. Điều đặc biệt là chúng không xung đột mà bổ sung cho nhau: Nho giáo dạy về đạo làm người, Phật giáo về từ bi, Đạo giáo về sống hòa hợp với tự nhiên.

Giá Trị Xã Hội - “Cái Tôi” Hay “Cái Chúng Ta”?

Khác với phương Tây tôn vinh cá nhân, văn hóa Đông Á ưu tiên tập thể:

• Tôn trọng người lớn tuổi và thầy cô

• Coi trọng “thể diện” trong giao tiếp

• Ưu tiên hòa hợp hơn là tranh luận

• Cố gắng vì gia đình và cộng đồng

Nghệ Thuật và Thẩm Mỹ - Cùng Một “Gu” Thẩm Mỹ

Thư pháp được coi là nghệ thuật cao quý nhất. Kiến trúc chùa chiền, cung đình đều có mái cong đặc trưng. Âm nhạc cung đình sử dụng những nhạc cụ tương tự như đàn tranh, đàn nhị. Hội họa thường vẽ phong cảnh, hoa lá với kỹ thuật thủy mặc.

Tại Sao Lại Có Những Điểm Chung Này?

Lịch Sử - “Anh Cả” Trung Hoa Và Các “Em”

Hệ thống triều cống trong hơn 2.000 năm là nguyên nhân chính. Việt Nam, Hàn Quốc, và Nhật Bản (gián đoạn) đều từng là “em” của “anh cả” Trung Hoa. Nhưng đây không phải mối quan hệ một chiều - trong khi nhận văn hóa Trung Hoa, các nước cũng có những đóng góp, làm phong phú văn minh Đông Á.

Địa Lý - “Hàng Xóm Gần Nhau”

Bốn nước đều nằm trong “vùng văn hóa Đông Á” với những tuyến đường biển và bộ thuận lợi cho giao thương. Biển Đông, sông Mekong, sông Hoàng Hà trở thành “đường cao tốc văn hóa” giúp truyền bá ý tưởng, kỹ thuật và tín ngưỡng.

Văn Hóa - Sức Hút Của “Trung Tâm Văn Minh”

Trung Quốc thời cổ đại giống như “Silicon Valley” của văn minh - nơi có những phát minh vĩ đại: giấy, in ấn, la bàn, thuốc súng. Hệ thống giáo dục, thi cử, tổ chức nhà nước tiên tiến thu hút các nước học hỏi. Dần dà, qua nhiều năm tiếp biến văn hoá thông qua các hiện tượng như đô hộ, chiến tranh, di dân, liên hôn... các nước Việt Nam - Hàn Quốc - Nhật Bản đã tiếp nhận và biến đổi văn hoá. Vừa tạo nên nét tương đồng, vừa tạo nên nét độc đáo riêng của từng dân tộc.

Việt Nam có gì nổi bật trong Tứ đại đồng văn?

Vị Thế Độc Đáo - “Cầu Nối” Hai Nền Văn Minh

Việt Nam sở hữu một vị thế văn hóa độc nhất vô nhị trong khu vực Đông Á. Khác với ba nước còn lại có nguồn gốc ngôn ngữ từ cùng một họ, tiếng Việt thuộc họ ngôn ngữ Austroasiatic (Nam Á) nhưng lại được “nhuộm màu” mạnh mẽ bởi văn hóa Đông Á qua hơn 2.000 năm lịch sử. Điều này tạo nên một “double heritage” (di sản kép) đặc biệt: vừa giữ được linh hồn bản địa Austroasiatic qua ngữ pháp, từ vựng cơ bản và văn hóa tâm linh, vừa hấp thụ tinh hoa Đông Á qua chữ Hán và triết học Nho-Phật-Đạo.

Sự kết hợp này không chỉ tạo ra sự phong phú văn hóa mà còn mang lại khả năng thích ứng và linh hoạt vượt trội. Trong khi Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản phần nào bị “đóng khung” trong bản sắc Đông Á truyền thống, Việt Nam có thể dễ dàng “chuyển đổi tần số” giữa các nền văn hóa khác nhau. Đây chính là lợi thế cạnh tranh trong thời đại toàn cầu hóa, khi khả năng kết nối đa văn hóa trở thành tài sản quý giá.

Thách Thức Lớn - Chưa Biến Văn Hóa Thành “Thương Hiệu”

Tuy nhiên, so với “Hallyu” (Làn sóng Hàn Quốc) trị giá 12.4 tỷ USD hay “Cool Japan” với 500 tỷ yen doanh thu từ anime và manga, Việt Nam vẫn đang “ngồi trên núi vàng” mà chưa biết cách khai thác. Mặc dù có những tài sản văn hóa độc đáo như phở đã lan rộng toàn cầu, áo dài được UNESCO công nhận, ca trù và chèo mang đậm bản sắc dân tộc, nhưng chúng vẫn chỉ là những “điểm sáng” lẻ tẻ chứ chưa thành “hệ sinh thái” văn hóa có sức lan tỏa mạnh mẽ.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở việc Việt Nam chưa có một “chiến lược soft power” tổng thể như các nước láng giềng. Trong khi Hàn Quốc đầu tư 500 triệu USD/năm để thúc đẩy K-culture, Việt Nam mới chỉ bắt đầu nhận ra tiềm năng to lớn này. Kết quả là những sản phẩm văn hóa Việt Nam vẫn mang tính “nội địa” cao, ít được “thiết kế” để chinh phục thị trường quốc tế. Điều này khác hẳn với cách tiếp cận của Hàn Quốc, khi họ nghiên cứu kỹ lưỡng tâm lý khán giả toàn cầu rồi tạo ra những sản phẩm vừa “Hàn Quốc” vừa “quốc tế”.

Bước Đột Phá - Từ “Bảo Tồn” Đến “Tái Tạo”

Để thay đổi thực trạng này, Việt Nam cần thực hiện một cuộc “cách mạng tư duy” trong cách tiếp cận văn hóa. Thay vì chỉ tập trung “bảo tồn” di sản như một bảo tàng tĩnh lặng, cần chuyển sang “tái tạo” và “tái định nghĩa” văn hóa để phù hợp với thời đại số. Điều này có nghĩa là biến những giá trị truyền thống thành ngôn ngữ hiện đại mà thế hệ trẻ toàn cầu có thể hiểu và yêu thích.

Về giáo dục, việc đầu tiên là thay đổi cách dạy văn hóa từ “học thuộc lòng” sang “hiểu sâu sắc”. Thế hệ trẻ Việt Nam cần được trang bị không chỉ kiến thức về lịch sử văn hóa mà còn kỹ năng “remix” những giá trị này thành sản phẩm đương đại. Ví dụ, thay vì chỉ học về ý nghĩa của áo dài, học sinh nên được khuyến khích thiết kế những phiên bản áo dài hiện đại, kết hợp với công nghệ 3D hoặc vật liệu thông minh. Điều này không chỉ giúp họ hiểu sâu hơn về văn hóa truyền thống mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khởi nghiệp.

Trong lĩnh vực sáng tạo, Việt Nam có thể học hỏi mô hình “cultural technology” - việc ứng dụng công nghệ để nâng tầm văn hóa truyền thống. Ví dụ, có thể phát triển ứng dụng AI để tạo ra những giai điệu ca trù hiện đại, sử dụng VR để tái hiện không gian cung đình Huế, hoặc dùng blockchain để bảo vệ bản quyền nghệ thuật dân gian. Những sáng kiến này không chỉ thu hút giới trẻ mà còn tạo ra giá trị kinh tế cụ thể.

Khai Thác Lợi Thế Địa Lý và Văn Hóa

Về hợp tác quốc tế, Việt Nam cần tận dụng tối đa vị thế “cầu nối” độc đáo của mình. Thay vì cạnh tranh trực tiếp với K-pop hay J-pop, Việt Nam có thể định vị mình là “cổng kết nối” giữa Đông Á và Đông Nam Á. Điều này có nghĩa là phát triển những sản phẩm văn hóa “fusion” độc đáo, kết hợp yếu tố Đông Á (thư pháp, triết học) với tinh thần Đông Nam Á (tự nhiên, cộng đồng) và chính bản sắc Việt Nam (kiên cường, sáng tạo).

Cụ thể, Việt Nam có thể phát triển “V-culture” như một thương hiệu riêng biệt, với những đặc trưng: âm nhạc kết hợp nhạc cụ truyền thống (đàn bầu, đàn tranh) với beat hiện đại; thời trang lấy cảm hứng từ áo dài nhưng ứng dụng công nghệ may mặc thông minh; ẩm thực “neo-Vietnamese” kết hợp kỹ thuật nấu nướng hiện đại với nguyên liệu và triết lý ẩm thực Việt; và điện ảnh khai thác những câu chuyện lịch sử độc đáo của Việt Nam với kỹ thuật làm phim quốc tế.

Xây Dựng Hệ Sinh Thái Văn Hóa Toàn Diện

Điều quan trọng nhất là Việt Nam cần xây dựng một “hệ sinh thái văn hóa” hoàn chỉnh, trong đó mọi yếu tố từ sáng tạo, sản xuất, phân phối đến tiêu thụ đều được kết nối chặt chẽ. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước (chính sách hỗ trợ, cơ sở hạ tầng), doanh nghiệp (đầu tư, marketing) và cộng đồng sáng tạo (nội dung, innovation).

Về chính sách, cần có những ưu đãi đặc biệt cho các doanh nghiệp đầu tư vào công nghiệp văn hóa sáng tạo, từ giảm thuế cho đến hỗ trợ vốn khởi nghiệp. Đồng thời, cần đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng số, đặc biệt là nền tảng streaming và social media để phân phối nội dung văn hóa ra toàn cầu.

Về đào tạo nhân lực, cần thiết lập những “trung tâm xuất sắc” (center of excellence) chuyên về văn hóa sáng tạo, kết hợp đào tạo kỹ năng nghệ thuật truyền thống với công nghệ hiện đại. Những trung tâm này có thể hợp tác với các viện nghiên cứu và trường đại học quốc tế để tạo ra một thế hệ “cultural entrepreneur” (doanh nhân văn hóa) mới.

Định Vị Trong Kỷ Nguyên Số

Cuối cùng, trong bối cảnh Web 3.0 và metaverse đang phát triển mạnh mẽ, Việt Nam cần sớm “số hóa” di sản văn hóa của mình. Thay vì để các nước khác “chiếm lĩnh” không gian số, Việt Nam nên chủ động tạo ra những “digital cultural assets” (tài sản văn hóa số) như NFT nghệ thuật dân gian, virtual museum, hay cultural gaming. Điều này không chỉ bảo vệ bản quyền văn hóa mà còn tạo ra nguồn thu nhập bền vững từ di sản văn hóa.

Với những lợi thế độc đáo về văn hóa và vị thế địa lý, cùng với quyết tâm đổi mới tư duy và phương pháp tiếp cận, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một “trung tâm văn hóa” trong tương lai không xa. Điều quan trọng là phải hành động ngay bây giờ, khi “cửa sổ cơ hội” của kỷ nguyên số vẫn đang mở rộng.

Subscribe now

Cách mạng màu - thuật ngữ chỉ các phong trào chính trị thường bất bạo động nhằm thay đổi chính phủ theo kiểu phương Tây, đã trở thành một hiện tượng đặc trưng của thế kỷ 21. Điểm chung của tất cả các cuộc cách mạng màu từ Serbia (2000), Georgia (2003), Ukraine (2004) đến gần đây ở Nepal và Bangladesh đều là việc lựa chọn thanh niên, đặc biệt là sinh viên, làm "đòn bẩy chính" chống lại chính phủ.

Lý do thanh niên trở thành mục tiêu ưu tiên không khó hiểu. Họ là nhóm dễ bị tác động nhất bởi tình trạng thất nghiệp, bất bình đẳng kinh tế và những lời hứa về một tương lai tốt đẹp hơn. Với khả năng sử dụng mạng xã hội thành thạo và tinh thần nhiệt huyết, thanh niên dễ dàng được huy động thành "đám đông chính trị" theo mô hình ba giai đoạn của Gene Sharp: tạo dựng phong trào ngầm, biểu tình hình thành đám đông, và cuối cùng là tối hậu thư với chính phủ.

Từ Dhaka đến Kathmandu: Hai câu chuyện về sự "giải phóng"

Bangladesh và Nepal - hai quốc gia Nam Á với những bối cảnh khác biệt nhưng cùng chứng kiến làn sóng biểu tình do Gen Z dẫn đầu với những hệ quả đau thương tương tự.

Tại Bangladesh, phong trào bắt đầu từ việc phản đối hệ thống hạn ngạch việc làm dành 30% cho con cháu chiến sĩ giải phóng 1971. Với tỷ lệ thất nghiệp thanh niên lên tới 15,74% và 28% sinh viên tốt nghiệp thất nghiệp, lời kêu gọi cải cách nhanh chóng lan rộng. Tuy nhiên, khi chính phủ Sheikh Hasina đàn áp bạo lực, phong trào leo thang thành "Cách mạng mùa mưa", khiến 1.400 người thiệt mạng và buộc bà phải chạy trốn sang Ấn Độ.

Nepal cũng không ngoại lệ. Với tỷ lệ thất nghiệp thanh niên 20,8% và nền kinh tế phụ thuộc 33% vào kiều hối, quyết định cấm 26 nền tảng mạng xã hội của chính phủ đã trở thành "tia lửa châm ngòi". Cuộc biểu tình Gen Z đã thiêu rụi cả tòa nhà Quốc hội, dinh Tổng thống, khiến 51 người chết và buộc Thủ tướng Oli từ chức.

Cả hai trường hợp đều cho thấy một kịch bản tương tự: từ những yêu cầu chính đáng ban đầu, phong trào nhanh chóng bị "cực đoan hóa", dẫn đến bạo lực và sự sụp đổ của trật tự xã hội. Điều đáng chú ý là sau khi "chiến thắng", các quốc gia này đều rơi vào tình trạng bất ổn kéo dài với chính phủ lâm thời yếu kém.

Bài học cho sinh viên Việt Nam

Những diễn biến tại Nepal và Bangladesh mang đến những bài học sâu sắc cho sinh viên Việt Nam:

Thứ nhất, cần nhận diện rõ bản chất của các phong trào chính trị. Những slogan hào nhoáng về "dân chủ", "tự do" thường che giấu những động cơ phức tạp hơn. Sinh viên cần trang bị kiến thức về cách mạng màu và các thủ đoạn tác động tâm lý để không trở thành "công cụ" trong tay các thế lực.

Thứ hai, việc sử dụng mạng xã hội cần thận trọng. Trường hợp Nepal cho thấy việc cấm mạng xã hội có thể trở thành "cái cớ" để kích động bạo loạn. Tuy nhiên, mạng xã hội cũng là công cụ để truyền bá tư tưởng cực đoan và huy động đám đông. Sinh viên cần có tư duy phản biện với thông tin trên mạng.

Thứ ba, cách tiếp cận vấn đề xã hội phải mang tính xây dựng. Thay vì tham gia các hoạt động đối kháng có thể dẫn đến bạo lực, sinh viên Việt Nam nên tập trung vào việc học tập, nâng cao năng lực và đóng góp tích cực cho sự phát triển đất nước thông qua con đường hợp pháp.

Lịch sử đã chứng minh rằng những cuộc cách mạng màu, dù mang danh nghĩa "giải phóng", thường chỉ mang lại hỗn loạn và đau khổ. Sinh viên - những chủ nhân tương lai của đất nước - cần sáng suốt để không vô tình trở thành kẻ hủy hoại chính tương lai mà mình sẽ kế thừa.

Subscribe now

Được tổ chức bởi Hội Quán Di Sản, V-Art Space, Omega Plus và gia đình cố hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc,"Di sản đặc biệt của Mỹ thuật Đông Dương” là một chương của cuộc đối thoại kỳ diệu giữa nghệ thuật và ký ức. Vượt lên trên một triển lãm cá nhân, 04 chủ đề trưng bày với 40 tác phẩm và hiện vật được sắp xếp theo tiến trình thời gian & không gian, đưa người xem bước vào một cuộc đối thoại với di sản của cố hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc. Triển lãm mở cửa từ ngày 30/08/2025 đến 30/10/2025 tại V-Art Space Hà Nội.

Tiểu sử cuộc đời và sự nghiệp họa sĩ Trịnh Hữu Ngọc

Trịnh Hữu Ngọc (1912-1997), họa sĩ và nhà thiết kế nổi bật, là một trong những người đặt nền móng cho nghệ thuật tạo hình hiện đại Việt Nam. Năm 1933, ông thi đỗ vào Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (nay là Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam), trở thành một trong những sinh viên thế hệ đầu tiên.

Tại đây, ông chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các giáo sư người Pháp, kết hợp mỹ học cổ điển phương Tây với tinh thần Á Đông, định hình phong cách riêng. Trong quãng đời sáng tạo nghệ thuật, ông không dừng lại ở vẽ tranh hay kỹ thuật chế tác sơn ta, mà còn lan tỏa vào mỹ thuật ứng dụng qua thương hiệu kiến trúc-nội thất MÉMO hay những trang minh họa sách, báo.

Năm 1968, thời kỳ cao trào của kháng chiến chống Mỹ, ông vẫn bền bỉ với nghề “cầm cọ” tại "Lều Vịt" - nơi cố họa sĩ ẩn mình với sự nghiệp nghệ thuật bên hồ Tây. Ngôi lều ấy không chỉ là nơi che nắng che mưa, mà là một cõi tự tình của tâm hồn, nơi ông đối thoại với chính mình qua từng màu sắc, nét vẽ và những phút giây thiền định.

Không gian triển lãm “Di sản đặc biệt của Mỹ thuật Đông Dương”

Lần đầu tiên, kể từ năm 1988, một triển lãm cá nhân được dành trọn để tôn vinh nghệ thuật của họa sĩ Trịnh Hữu Ngọc - một tên tuổi tiêu biểu nhưng khiêm nhường của Mỹ thuật Đông Dương đầu thế kỷ XX. Với bố cục theo 04 chủ đề, triển lãm dẫn dắt khán giả đi vào "vùng đất" riêng của cố họa sĩ, nơi vẻ đẹp mộc mạc, nho nhã của làng quê Bắc Bộ được “chưng cất” thành hội hoạ.

1. Khởi đầu với những tác phẩm hội họa được tuyển chọn từ 1939 đến 1992.

   

Ở khu vực này, khán giả tìm thấy phong cảnh, tĩnh vật, cảm nhận được sự hòa quyện làm một giữa tâm hồn nghệ sĩ và vùng đất mà ông gắn bó. Một thế giới nội tâm sâu lắng được thể hiện qua những gam màu nhẹ nhàng và đường cọ điểm tĩnh.

Phong cảnh của ông cũng bùng cháy với những nhát bay đường bút tràn đầy hứng khởi trong những giây phút lịch sử đặc biệt - như bức "Đầu phố Hàng Đào ngày tiếp quản thủ đô".

2. Các hiện vật nội thất gỗ mang thương hiệu MÉMO trứ danh một thời.

   

Mỗi chiếc ghế, chiếc bàn được chế tác từ năm 1940 đến 1968 không chỉ là đồ vật, mà là minh chứng cho một quan niệm nghệ thuật vị nhân sinh - nơi nghệ thuật và công năng giao hoa. Các sản phẩm nội thất được hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc thiết kế đề cao tính giản dị, tinh tế, có tính ứng dụng cao và phù hợp với vóc dáng, thói quen người Á Đông.

Và một chứng tích sống động của lịch sử dân tộc xuất hiện trong triển lãm - bộ bàn ghế nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết nên bản Tuyên ngôn Độc lập được tạo dựng lại. Đây là bộ sản phẩm được đại tư sản Trịnh Văn Bô đặt hàng và do hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc cùng đồng nghiệp chế tác.

3. Những hiện vật đời thường, kỷ vật cá nhân

Đó là những mảnh ghép dung dị, giúp ta hiểu thêm về con người hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc - một tâm hồn nghệ sĩ đã sống một cuộc đời tự do, tự tại và cống hiến không ngừng.

4. Tinh thần hội họa thiền vị được tiếp nối - họa sĩ Trịnh Lữ.

Qua từng tác phẩm của ông, ta gặp lại những mùa đi qua, những cảnh vật thân quen, những lát cắt của cuộc đời. Vẫn là mạch cảm xúc tĩnh tại được thừa hưởng từ người cha, nhưng giờ đây, nó được cất lên bằng biểu đạt thủ thì, tâm tình của riêng Trịnh Lữ. Và khi người xem dừng lại để lắng nghe những lời tâm tình ấy, để cảm nhận sự rung động của vạn vật, tâm hồn cũng sẽ đồng điệu, để rồi lặng lẽ nở hoa...

Triển lãm để lại nhiều cảm xúc cho khán giả

Tại không gian triển lãm, có một khu vực nhỏ để khán giả để lại những suy ngẫm, chia sẻ của mình sau khi thưởng thức các di sản mỹ thuật của hoạ sĩ Trịnh Hữu Ngọc.

Bối cảnh và ý nghĩa của hai cuộc lễ kỷ niệm

1. Lễ diễu binh A80 của Việt Nam

Lễ diễu binh, diễu hành kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 (mang mã hiệu A80) diễn ra sáng 2/9/2025 tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, với sự tham gia của hơn 40.000 người, trong đó có 87 khối bao gồm lực lượng vũ trang, quần chúng, khí tài quân sự và đại diện quân đội từ 4 quốc gia khách mời là Trung Quốc, Nga, Lào, Campuchia.

Ý nghĩa lịch sử sâu sắc: A80 khẳng định "tầm vóc vĩ đại, giá trị to lớn của Cách mạng Tháng Tám" và kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9/1945 - 2/9/2025 - ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập trên Quảng trường Ba Đình lịch sử - sự kiện lịch sử khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á. Đây là bước ngoặt lịch sử đưa đất nước "từ một xứ thuộc địa trở thành quốc gia độc lập, có chủ quyền; nhân dân ta từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước".

Điểm đặc biệt: Lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam tổ chức diễu binh trên biển song song tại căn cứ quân sự Cam Ranh, Khánh Hòa, với hơn 30 tàu, 10 xuồng, 4 máy bay và hơn 2.000 cán bộ chiến sĩ, thể hiện sức mạnh quốc phòng toàn diện từ vùng đất, vùng trời đến vùng biển.

2. Lễ duyệt binh của Trung Quốc

Lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát xít của Trung Quốc diễn ra ngay ngày hôm sau, tức ngày 3/9/2025 tại Quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh, với sự tham gia của hơn 12.000 binh sĩ cùng hàng trăm khí tài tối tân. Sự kiện có 45 khối thuộc các lực lượng tiến qua lễ đài trong khoảng 70 phút.

Lễ duyệt binh diễn ra với sự tham dự của nhiều lãnh đạo quốc tế, trong đó có Chủ tịch nước Việt Nam Lương Cường, Tổng thống Nga Vladimir Putin, lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, thể hiện tầm quan trọng địa chính trị của sự kiện.

Thông điệp chính trị: Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh "Tiến trình phục hưng của dân tộc Trung Hoa là không thể ngăn cản", gửi thông điệp về năng lực quân sự và quyết tâm bảo vệ chủ quyền của Trung Quốc.

Điều đáng nói là hai sự kiện lịch sử nói trên diễn ra trong 2 ngày liên tiếp nhau, 2/9/2025 và 3/9/2025. Chính điều đặc biệt này khiến nhiều người vô hình chung không khỏi có những sự so sánh về lực lượng quân sự giữa hai nước.

Người dân Việt Nam sau khi đầy tự hào, choáng ngợp và hạnh phúc chứng kiến màn diễu binh lịch sử A80 đầy mãn nhãn, ngay ngày hôm sau đã không khỏi trầm trồ trước lễ duyệt binh hoành tráng của Trung Quốc. Trên loạt diễn đàn và mạng xã hội, cộng đồng mạng Việt Nam cũng bàn luận không ít về tương quan lực lượng quân sự, về đội hình quân ngũ, về khí tài quân sự, rồi về tinh thần toát lên trong hai sự kiện của hai nước. Song, sự so sánh này liệu có cân xứng? Và khi nhìn nhận 2 sự kiện này ta thấy được điều gì thú vị?

So sánh ở đây là “khập khiễng” - Tại sao?

Nhìn bề ngoài, ta nói hai sự kiện vào 2/9 tại Việt Nam và 3/9 tại Trung Quốc có điểm chung đều là những màn phô trương sức mạnh quân sự, quân đội, vũ khí của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, nhìn về bản chất ta lại thấy hai sự kiện này không hẳn cân xứng về các tiêu chí đánh giá để đặt lên bàn cân so sánh.

1. Bản chất khác biệt cơ bản giữa “diễu binh” và “duyệt binh”

Việc so sánh giữa "diễu binh" của Việt Nam và "duyệt binh" của Trung Quốc từ căn bản đã mang tính khập khiễng do hai khái niệm này có bản chất hoàn toàn khác nhau.

Về định nghĩa: Theo Từ điển Tiếng Việt do GS Hoàng Phê làm chủ biên

• Diễu binh: Lực lượng vũ trang lần lượt diễu qua lễ đài hoặc trên đường phố, hàng ngũ chỉnh tề, động tác thống nhất, để biểu dương sức mạnh.

• Duyệt binh: Kiểm tra một cách tượng trưng đội ngũ của lực lượng vũ trang tập hợp lại để biểu dương sức mạnh về quân sự trong buổi lễ long trọng.

Về mục tiêu và tính chất:

• Diễu binh hướng tới việc tôn vinh lực lượng vũ trang, thể hiện sự hiện diện và sức mạnh trước công chúng. Đây là một sự kiện công cộng với quy mô lớn, nhằm cho người dân chứng kiến trực tiếp sức mạnh của quân đội và các công nghệ quân sự mới. Diễu binh mang tính biểu dương và công khai, chủ yếu là một sự kiện giải trí và tuyên truyền cho công chúng.

• Duyệt binh tập trung vào việc lãnh đạo cấp cao trực tiếp đánh giá, kiểm tra quân đội. Đây là dịp để nguyên thủ quốc gia hoặc các lãnh đạo quân sự trực tiếp kiểm tra và đánh giá lực lượng quân đội, đặc biệt là khả năng chiến đấu và sự kỷ luật. Duyệt binh thường mang tính nghi thức và chính trị, có tính chất trang trọng cao, quân đội thể hiện sự trung thành tuyệt đối đối với lãnh đạo.

Về hình thức tổ chức

• Diễu binh: Mỗi khối từ 80-110 người. Hàng ngang 7-10 người

• Duyệt binh: Mỗi khối có thể 200-300 người. Hàng ngang từ 15-30 người

Về cách thức di chuyển:

• Diễu binh: Các đội quân diễu hành qua một tuyến đường lớn, có thể kéo dài từ vài phút đến vài giờ. Lực lượng vũ trang lần lượt diễu qua lễ đài hoặc trên đường phố.

• Duyệt binh: Các chỉ huy quân đội ra lệnh cho các đơn vị quân đội diễu hành, mỗi đơn vị đi qua trước mặt các lãnh đạo. Có thể bao gồm việc các đội quân đứng yên tại chỗ để chỉ huy cao cấp kiểm tra.

Sự khác biệt quan trọng nhất: Khí tài quân sự

• Duyệt binh: Có sự tham gia đầy đủ của xe tăng, pháo binh, tên lửa và các loại khí tài quân sự hiện đại. Thường là dịp để quốc gia "ra mắt" những vũ khí tối tân với công chúng. Huy động nhiều khí tài hiện đại như xe tăng, pháo, tên lửa

• Diễu binh: Thiên về biểu dương lực lượng và khí thế. Ít tập trung vào phương tiện, vũ khí hạng nặng. Chủ yếu mang tính biểu dương lực lượng, không nhấn mạnh đặc biệt vào vũ khí hoặc trang bị

⇒ Chính bởi sự khác nhau căn bản này mà ta thấy diễu binh A80 tại Việt Nam quân đội đi trong vòng tay nhân dân với nô nức cờ hoa, các khối khí tài quân sự hay vũ khí mang tính biểu diễn hơn là phô trương sức mạnh. Ở đây, nhân dân dường như là đối tượng mục tiêu (target audience) của buổi lễ. Ngược lại, lễ duyệt binh tại Trung Quốc dường như có tính trang trọng, nghiêm túc cực kỳ cao, cùng với loạt vũ khí hạng nặng số lượng lớn được ra mắt. Nhân dân cũng không phải là đối tượng mục tiêu của buổi lễ duyệt binh.

2. Ý nghĩa kỷ niệm hoàn toàn khác nhau

A80 của Việt Nam kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 - một sự kiện nội bộ, đánh dấu việc nhân dân Việt Nam giành lại độc lập từ thực dân Pháp và phát xít Nhật, thể hiện ý chí tự chủ và độc lập dân tộc. Đây là lễ kỷ niệm mang tính chất nội bộ, nhằm củng cố niềm tin của nhân dân vào vai trò lãnh đạo của Đảng và tầm nhìn phát triển đất nước.

Duyệt binh Trung Quốc kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát xít trong Thế chiến II - một sự kiện có tính chất quốc tế, nhằm khẳng định đóng góp của Trung Quốc trong chiến thắng chung của nhân loại và gửi thông điệp về năng lực quân sự trong việc gìn giữ hòa bình thế giới.

3. Thực tế về sức mạnh quốc gia

Một điều không thể phủ nhận là Trung Quốc hiện là cường quốc đứng thứ hai thế giới, trong khi Việt Nam vẫn là một quốc gia nhỏ bé đang phát triển. Theo báo cáo của Bộ Quốc phòng Mỹ năm 2023, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) là lực lượng quân sự tại ngũ lớn nhất thế giới với khoảng 2,185 triệu quân tại ngũ, có 3.150 máy bay các loại và hơn 370 tàu chiến.

Về khí tài hiện đại: Trung Quốc đã trình làng các vũ khí tối tân như tên lửa đạn đạo xuyên lục địa DF-5C có tầm bắn vượt 13.000km, tiêm kích tàng hình J-20, tên lửa siêu thanh DF-17. Trong khi đó, khí tài "Made in Vietnam" như xe bọc thép XTC-02, XCB-01, hệ thống tên lửa VCS-01 Trường Sơn mặc dù được đánh giá cao về tính thực dụng và hiệu quả nhưng vẫn chưa thể so sánh về mặt công nghệ và quy mô.

4. Bối cảnh và mục tiêu chiến lược khác nhau

Việt Nam tổ chức A80 trong bối cảnh đất nước đang trong thời kỳ hòa bình, tập trung phát triển kinh tế, với mục tiêu khẳng định khối đại đoàn kết toàn dân tộc và ý chí xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Quân đội Việt Nam thực hiện ba nhiệm vụ: đội quân chiến đấu, đội quân công tác phục vụ nhân dân, và đội quân lao động sản xuất.

Trung Quốc tổ chức duyệt binh trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Mỹ ngày càng gay gắt, với mục tiêu khẳng định vị thế siêu cường và gửi thông điệp răn đe đối với các đối thủ. Chiến lược quân sự Trung Quốc hướng tới "phòng thủ tích cực" nhưng đồng thời tăng cường hiện diện toàn cầu.

Cốt lõi sức mạnh quân sự của hai nước từ xưa tới nay

Triết lý quân sự của Việt Nam: "Dân là gốc" - Bộ đội nhân dân

Cốt lõi sức mạnh quân đội Việt Nam từ xưa tới nay luôn xuất phát từ tính nhân dân sâu sắc. Văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" - hệ giá trị đặc sắc trong nền văn hóa quân sự Việt Nam - kết tinh phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống cao đẹp của người quân nhân cách mạng.

Những đặc trưng cốt lõi của quân đội Việt Nam được thể hiện qua lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Quân đội nhân dân Việt Nam là "từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, mà phục vụ", tạo nên mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa quân và dân.

Truyền thống vẻ vang của quân đội Việt Nam được tóm tắt trong câu: "Trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng".

Sức mạnh cốt lõi thực sự của quân đội Việt Nam không nằm ở khí tài hiện đại mà ở tinh thần "Cứu dân là mệnh lệnh trái tim", thể hiện qua việc "luôn sát cánh, có mặt kịp thời để bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân" trong mọi hoàn cảnh khó khăn.

⇒ Bởi vậy, hình ảnh đoàn quân “đi trong vòng tay nhân dân” với sự chào đón, cổ vũ nồng nhiệt, quân và dân cười nói, vẫy tay thân thiện, gần gũi… trở thành một hình ảnh đặc biệt. Chúng khẳng định chính xác tinh thần của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Triết lý quân sự của Trung Quốc: "Cường quốc mộng"

Sức mạnh quân sự Trung Quốc được xây dựng trên nền tảng "giấc mơ phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa", với mục tiêu trở thành siêu cường toàn cầu vào năm 2049. Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) được định hướng "chiến đấu và giành chiến thắng trong các cuộc chiến chống lại kẻ thù mạnh".

Chiến lược quân sự Trung Quốc tập trung vào hiện đại hóa toàn diện, từ vũ khí hạt nhân chiến lược đến chiến tranh không gian mạng, chiến tranh thông tin, thậm chí chiến tranh tâm lý. PLA có thể tiến hành chiến tranh toàn diện trên bộ, trên không và trên biển cũng như hạt nhân, không gian, chiến tranh điện tử.

Đặc điểm nổi bật của quân đội Trung Quốc là quy mô khổng lồ và công nghệ tiên tiến. Với hơn 6.000 xe tăng, lực lượng hải quân lớn nhất thế giới về số lượng với hơn 370 tàu chiến, và không quân lớn nhất khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Kết luận: Mỗi quốc gia có con đường riêng

Việc so sánh diễu binh A80 của Việt Nam với duyệt binh Trung Quốc là hoàn toàn khập khiễng không chỉ về mặt hình thức mà còn về bản chất. Hai sự kiện có ý nghĩa, mục đích và bối cảnh hoàn toàn khác nhau.

Việt Nam với A80 thể hiện niềm tự hào về chặng đường 80 năm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, khẳng định ý chí độc lập tự chủ và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Sức mạnh của Việt Nam không nằm ở quy mô khí tài mà ở tinh thần “đoàn kết toàn dân tộc”, "dân là gốc".

Trung Quốc với lễ duyệt binh thể hiện tham vọng trở thành siêu cường toàn cầu và khẳng định vị thế trong trật tự thế giới mới. Sức mạnh của Trung Quốc thể hiện qua công nghệ tiên tiến và quy mô khổng lồ.

Mỗi quốc gia có con đường phát triển riêng, phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh của mình. Thay vì so sánh một cách máy móc, chúng ta nên hiểu rằng giá trị thực sự của một đội quân không chỉ nằm ở khí tài hiện đại mà ở tinh thần, ý chí và sự gắn bó với nhân dân. Và trên phương diện đó, cả hai đều có những giá trị riêng đáng tôn trọng.

Sau Cách mạng tháng Tám, từ công cuộc xóa nạn mù chữ đến hai lần cải cách giáo dục (năm 1950 và 1956) và xây dựng nền giáo dục trong hai cuộc kháng chiến đều in đậm dấu ấn của ông.

Tiểu sử

Ông Huyên sinh năm 1905, người Lai Xá, Hoài Đức. Ông từng du học Pháp, đỗ cử nhân Văn chương và cử nhân Luật. Ông sau đó là sinh viên Việt Nam đầu tiên của Đại học Sorbonne, một trong những trường danh tiếng nhất Pháp, bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ Văn chương ở tuổi 29.

Về nước năm 1935, giáo sư Huyên khước từ làm quan để theo nghề dạy học, rồi chuyên tâm nghiên cứu khoa học tại Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp. Sau Cách mạng tháng Tám, ông được bổ nhiệm là Tổng Giám đốc Đại học Vụ kiêm Giám đốc Đông Phương Bác cổ học viện.

Tâm huyết dành cho sự nghiệp giáo dục của ông thể hiện rõ trong bài diễn văn nổi tiếng, tại lễ khai giảng năm học đầu tiên của Đại học Quốc gia Việt Nam, ngày 15/11/1946. Vị giám đốc tuyên bố về sứ mệnh của nền đại học: "... dân tộc Việt Nam, ngoài công cuộc đấu tranh bằng xương máu trên chiến địa, còn nỗ lực tham gia vào công cuộc tiến triển văn hóa nhân loại. Chúng tôi muốn rằng nền đại học mới này là một lực lượng mạnh trong những lực lượng chiến đấu của dân tộc Việt Nam".

Tháng 11/1946, sau chuyến sang Pháp dự hội nghị Fontainebleau đàm phán hòa bình, giáo sư Nguyễn Văn Huyên được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao làm Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) vì hiểu biết rộng và học vấn cao nhất trong chính phủ lúc bấy giờ.

Ban đầu, ông không dám nhận vì không có kinh nghiệm. Sau khi được Bác động viên: "Chú phải chia chữ cho nhân dân", ông mới nhận lời.

Sự nghiệp “chia chữ cho dân”

Lúc ông nhậm chức bộ trưởng, 95% người dân Việt Nam không biết chữ, huyện lớn mới có trường tiểu học, vài tỉnh mới có một trường trung học cơ sở và cả nước có 5 năm trường trung học phổ thông toàn cấp.

Ông Phạm Trọng Đang, thư ký đầu tiên của bộ trưởng, cho hay ngay những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, ông Huyên đã đề ra các kế hoạch kịp thời, từ củng cố tổ chức, di chuyển cơ quan Bộ để tránh sự tấn công của địch, thành lập khu giáo dục dựa theo các khu kháng chiến... Ông cũng chỉ đạo dùng tiếng Việt, thay vì tiếng Pháp trong các trường phổ thông, đại học.

Khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Bộ Giáo dục chuyển lên chiến khu Việt Bắc. Nhiệm vụ hàng đầu của ngành lúc này là xóa nạn mù chữ và bổ túc văn hóa cho nhân dân, cán bộ. Thiếu thầy, trò, trường lớp, sách giáo khoa, giấy mực... nhưng các ngành bình dân học vụ, giáo dục phổ thông ở vùng tự do được giữ vững và phát triển.

Không chỉ xóa mù chữ, ngành giáo dục còn mở thêm các lớp bổ túc văn hóa để nâng cao trình độ của cán bộ và nhân dân lao động. Năm 1946, Nha Bình dân học vụ đã thành lập được gần 75.000 lớp học, phát triển khoảng 96.000 giáo viên và xóa mù cho hơn 2,5 triệu người.

Để có sách, tài liệu giảng dạy, Bộ trưởng Huyên động viên anh em cốt cán nghiên cứu chương trình sách giáo khoa nước bạn. Trại Tu thư được thành lập để biên soạn chương trình và sách giáo khoa mới. Giáo sư Huyên trực tiếp chỉ đạo các môn khoa học xã hội, viết sách giáo khoa sử, địa lý trung học chuyên khoa. Nhờ đó, chương trình học của các cấp dần được biên soạn và hoàn chỉnh.

Dưới thời Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên, nền giáo dục thích ứng chủ động với cuộc sống của 30 năm chiến tranh. Hai cuộc cải cách giáo dục quan trọng vào năm 1950 và 1956 đã thể hiện tính linh hoạt, thức thời trong lãnh đạo của ông.

Trong điều kiện kháng chiến, chương trình phổ thông được tinh giản từ 12 năm xuống 9 năm song vẫn chú trọng đảm bảo chất lượng. Những lứa học sinh sau này trở thành các nhà khoa học đầu ngành như Nguyễn Đình Tứ, Nguyễn Văn Hiệu, Nguyễn Lân Dũng...

Muốn "chia được chữ cho nhân dân", ngành giáo dục cần có đủ giáo viên và giáo viên giỏi. Vì thế, các lớp thuộc hệ sư phạm cấp tốc 7+2, 10+3... lần lượt ra đời. Đại học cũng linh hoạt phù hợp nhu cầu, đào tạo từ 2 năm, lên 3 năm rồi 4 năm.

Năm 1954, miền Bắc giải phóng, Bộ Giáo dục trở về Hà Nội, tiếp quản các cơ sở giáo dục, với nhiệm vụ mới đào tạo thế hệ trẻ tài năng, những cán bộ khoa học kỹ thuật, cán bộ quản lý và công nhân lành nghề cho đất nước. Hàng loạt trường sư phạm từ sơ cấp, trung cấp đến đại học được thành lập, mở đầu công cuộc kiến thiết nền giáo dục đại học của quốc gia. Đến năm 1965, cả miền Bắc có 17 trường đại học, hơn 2.700 cán bộ giảng dạy và gần 30.000 sinh viên với tổng số 97 ngành học.

Khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại, ông thường đến những vùng xa xôi, hẻo lánh để dự giờ, động viên thầy trò phải học dưới hầm tránh máy bay. Ông còn tổ chức cho học sinh, sinh viên, cán bộ đi học nước ngoài để xây dựng đội ngũ trẻ cho khoa học, giáo dục và các ngành; khảo sát kinh nghiệm của các nước Liên Xô, Đức.

Nhờ sự quyết liệt và sâu sát của Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên, năm 1974, Việt Nam có đoàn học sinh đầu tiên dự thi Olympic Toán quốc tế ở Đức và giành 4 huy chương (1 vàng, 1 bạc, 2 đồng).

Theo ông Nguyễn Sĩ Tỳ, nguyên Bí thư Đảng ủy Bộ Giáo dục, Đảng và Nhà nước nhiều lần đánh giá cao những thành tựu nền giáo dục mà bộ trưởng cùng đồng nghiệp đã dày công xây dựng trong hơn 29 năm, gọi đó là "một trong những bông hoa đẹp nhất của chế độ mới".

Thủ tướng Phạm Văn Đồng năm 1999 đã viết: "Hoàn thành các công việc này trong những hoàn cảnh khó khăn lạ lùng của các cuộc kháng chiến chứng tỏ ông là người có một ý thức trách nhiệm, lương tâm nhà nghề cực kỳ đẹp đẽ".

Vị bộ trưởng đạp xe khắp các tỉnh thăm các trường học

Trong ký ức của các đồng nghiệp ngày ấy, nhắc tới giáo sư Huyên, họ nhớ đến hình ảnh vị bộ trưởng đạp xe từ chiến khu về thăm các trường ở Thái Nguyên, Lạng Sơn, Bắc Ninh, vào tận Liên khu 4.

Ông Lê Văn Giạng, nguyên thứ trưởng, cho biết những năm kháng chiến chống Pháp, việc đi lại khó khăn, nguy hiểm, nhưng ông Huyên vẫn thường xuyên đến những nơi có trường, lớp...

Ông không bao giờ báo trước với địa phương mà đến thẳng trường rồi dành trọn một ngày để nghe báo cáo và thảo luận chứ không thăm hỏi qua loa. Bộ trưởng Huyên quan tâm đến đời sống nhân viên và hay dành tiền phụ cấp đại biểu quốc hội, nhuận bút để mua quà thăm người ốm, giúp đỡ cấp dưới...

Ông Huyên còn được yêu quý bởi sự giản dị và hòa đồng. Đến trường nào, ông cũng hỏi thăm sức khỏe, tình hình học tập, ăn ở của thầy và trò. Thầy cô giáo cùng học sinh quấn quýt xung quanh, chuyện trò thân thiết.

Ông Đang nhớ những ngày tháng ở núi rừng Việt Bắc, bộ trưởng sống như anh chị em cán bộ, nhân viên, cũng quần nâu, dép cao su; ăn uống đạm bạc. Trong những đi công tác, ông mang theo ngô luộc hoặc gạo, muối, mỡ, nước mắm cho vào lọ penicilin để tự lo bữa cơm.

Giáo sư Nguyễn Văn Huyên trong ký ức người thân

Ngôi nhà của PGS.TS Nguyễn Văn Huy trên phố Trần Hưng Đạo, Hà Nội, những ngày này tiếp đón nhiều người bạn, phóng viên đến tìm hiểu tư liệu về cha ông, cố giáo sư Nguyễn Văn Huyên.

Ông Huy và gia đình ba người chị gái sống quây quần trong khu đất chung của gia đình nên hễ có khách đến hỏi về cha, họ lại sang chuyện trò. Các ông, bà đều là PGS, nhà khoa học về hưu, nay đã trên 80 tuổi nhưng mỗi lần lần giở ký ức, các chị em vẫn xúc động, nhớ tường tận từng kỷ niệm.

Mang ra những cuốn hồi ký dày cộp, ông Huy chỉ vào bức ảnh đen trắng chụp ông được mẹ bế và các chị trước ngày cha đi dự Hội nghị Fontainebleau, Pháp, tháng 6/1946. Đôi mắt ông nheo lại, ngón tay lướt chậm rãi trên những dòng chữ rồi đọc to lá thư cha gửi cho mẹ, bà Vi Kim Ngọc, và các con.

Ông Huyên khi ấy là thành viên của phái đoàn Việt Nam cùng Bác Hồ đến Pháp để đàm phán về tương lai của đất nước. Lá thư ông gửi về sau hơn 40 ngày xa gia đình, chứa chan tình cảm của người chồng, người cha và nỗi lòng một trí thức yêu nước trước vận mệnh dân tộc.

Trong thư, ông động viên vợ: "...Ngọc ạ, lúc này mà chúng ta không tự hy sinh một chút lợi riêng thì còn lúc nào nữa nhỉ? Ngọc hiểu biết lắm nên Huyên mới nhảy vào vòng mà gỡ mối tơ vương.... Hai mươi năm lăn lộn sách đèn, một chục năm phiêu lưu chân giời góc bể mới có dịp giơ thẳng cánh tay. Chúng ta dắt tay nhau mà cố lên vậy".

Ông Huy ngày đó mới một tuổi, chưa đọc được nhưng sau này mới hiểu bức thư như một tuyên ngôn, lẽ sống của cha

Cuốn di chúc của bà Ngọc, vợ ông Huyên, được cất trong chiếc két sắt nhỏ.

Ông Nguyễn Văn Huyên đến Pháp du học năm 1926.

Ngày vui của ông Huyên với bà Vi Kim Ngọc, con gái tổng đốc Thái Bình, năm 1936 là đám cưới lớn thuộc tầng lớp thượng lưu thời bấy giờ.

Ông Huyên và bà Ngọc gặp nhau qua sự giới thiệu của một người bạn, cũng là trí thức Tây học.

Bộ trưởng Huyên trong một chuyến làm việc tại Ty Giáo dục Phú Thọ năm 1959.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên trong chuyến thăm trường Đại học Sư phạm Vinh, Nghệ An, năm 1959.

Ông Huyên (giữa) tại Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục các nước Xã hội Chủ nghĩa tại thành phố Berlin, Đức, tháng 5/1970.

Bà Ngọc cùng các con: Nữ Hạnh, Bích Hà, Nữ Hiếu tại nơi sơ tán ở Hà Đông năm 1944.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên thăm trường Mẫu giáo Ngô Bích San, Hà Nội, năm 1946.

Gia đình ông Huyên đón con gái cả Nữ Hạnh tốt nghiệp Đại học Đường Sắt, Hà Nội, năm 1963.

Bà Ngọc và các con trước ngày ông Huyên đi dự Hội nghị Fontainebleau, Pháp, năm 1946.

Vợ chồng ông Huyên trên chiến khu Việt Bắc năm 1951.

Ông Huyên chơi cùng cháu ngoại tại Hà Nội năm 1972.

Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên ở thôn Lai Xá, huyện Hoài Đức (cũ).

Bảo tàng được trưng bày theo 4 chủ đề chính bố trí trên 4 tầng của tòa nhà.

Gần 400 hiện vật, ảnh tư liệu, văn bản gốc, với nhiều bút tích của các nhân vật khác nhau, được gia đình ông Huy lưu giữ một cách cẩn thận.

Bức tường dán kín thẻ thư viện, bìa sách, công trình nghiên cứu... của ông Huyên.

Một góc phòng làm việc của Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên được trưng bày tại bảo tàng.

Sổ ghi chép của ông Huyên trong các phiên họp của Hội đồng Chính phủ.

Tầng 4 là nơi chứa nhiều tư liệu về giáo dục của Bộ trưởng Nguyên Văn Huyên.

Tên Nguyễn Văn Huyên trên con dấu được khắc bằng chữ Hán và chữ Quốc ngữ.

Ông Huy hướng dẫn khách tham quan bảo tàng tìm hiểu tư liệu.

Chiếc đồng hồ có hình Bác Hồ, một trong số kỷ vật được trưng bày tại bảo tàng.

Cuốn di chúc của bà Ngọc, vợ ông Huyên, được cất trong chiếc két sắt nhỏ.

Ông Nguyễn Văn Huyên đến Pháp du học năm 1926.

Trong mắt bốn người con, giáo sư Huyên là người cha mẫu mực, dù bận rộn vẫn luôn quan tâm đến việc học hành của con cái. Ông Huy nhớ cha tặng một phong bì đầy cát ở kim tự tháp và sa mạc Sahara sau chuyến công tác tại châu Phi hay lần khác là một quả trứng đà điểu. Tất cả đều trở thành những học liệu quý giá với chị em ông.

Còn với bà Hà, con gái thứ hai, những lá thư của cha là sợi dây kết nối tình cảm gia đình, giúp bà vơi nỗi nhớ nhà trong những ngày tháng du học ở Liên Xô. Bà luôn đọc kỹ thư của cha, nhớ từng lời dặn dò "... cố gắng học, sửa những cái bỡ ngỡ năm ngoái mà tiến... Con cố gắng cho thật xứng đáng".

Năm 2014, đại gia đình ông Huy thành lập Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên, với khoảng 400 hiện vật. Theo gia đình, cuộc đời cùng với những tư liệu và ký ức về một con người, một gia đình góp phần tăng hiểu biết của công chúng về lịch sử, xã hội và văn hóa của một thời kỳ, một đất nước.

"Cha là tấm gương sáng để chúng tôi soi vào. Chúng tôi luôn nhắc nhở nhau làm bất cứ điều gì cũng không để ảnh hưởng tới thanh danh của cha mẹ", ông Huy nói.

Nguồn: VnExpress - Bình Minh

Ảnh: Tư liệu gia đình

Subscribe now

Khi "sống còn" là động lực mạnh nhất

Thế hệ cha ông chúng ta (thế hệ sinh ra và trưởng thành ở thế kỷ trước) lớn lên trong bối cảnh "dầu sôi lửa bỏng". Họ là thế hệ sinh ra giữa hai cuộc chiến tranh thế giới, tại Việt Nam họ trải qua kháng chiến chống Pháp, rồi cuộc chiến chống Mỹ kéo dài suốt ba thập kỷ. Bởi vậy, những tổn thương họ phải chịu đựng và trải qua nó ghê gớm lắm chứ. Nó không vụn vặt hay vô hình. Tổn thương mà cha ông ta phải trải qua là mạng người, là đổ máu, là nay sống mai chưa biết thế nào, là mất mát gia đình, của cải, và cả tương lai. Nhưng với họ, tổn thương không phải là thứ để "chữa lành" mà là thứ phải vượt qua để "sống còn".

TS. Bùi Trân Phượng chia sẻ về trải nghiệm 10 tuổi bị thực dân Pháp bắt đi cùng cha: "Đó là một cái sự kiện có thể nói là nó đã chấm dứt tuổi thơ của tôi." Nhưng thay vì tìm cách "chữa lành", đứa trẻ bấy giờ đã tập trung toàn bộ tinh thần để ghi nhớ đường đi dù bị bịt mắt trên xe Jeep, nhớ rõ tên chỉ huy và nơi giam giữ cha để báo cho gia đình, với niềm hy vọng có thể cứu cha, cứu gia đình. Đó chính là tư duy "vùng dậy để sống còn" - khi khó khăn ập đến, bạn không có thời gian để than thở mà phải lập tức hành động, vùng dậy ứng phó.

"Privilege của thời bình" và bẫy của việc chữa lành

Trong khi đó, Gen Z - những người sinh ra và lớn lên trong thời bình, đất nước và thế giới đang không ngừng phát triển, hiện tại lại đối mặt với một dạng áp lực hoàn toàn khác. Theo nghiên cứu, hơn 32% thanh thiếu niên Mỹ độ tuổi 12-17 đang tham gia therapy hoặc điều trị sức khỏe tâm thần. Tại Việt Nam, các từ khóa "chữa lành" và "healing" lọt top 100 hashtag được tìm kiếm nhiều nhất.

Nhưng có một điều đáng lưu ý: nhiều bạn trẻ hiện tại đang "chữa lành" ngay cả khi chưa kịp tổn thương. Một sinh viên chia sẻ với báo Đại đoàn kết: "Mình biết những diễn biến tiếp theo sẽ khiến mình căng thẳng nên việc tìm cách chữa lành sớm sẽ giúp mình an tâm hơn.” Phải chăng khi chúng ta có quá nhiều phương tiện để "chữa lành", liệu có khi nào chúng ta đang trở nên mong manh hơn cần thiết?

Đương nhiên ta không thể phủ nhận, người trẻ hiện nay gánh trên vai không ít áp lực, từ học tập, công việc, gia đình, kinh tế,... Nhưng nếu gộp chung hết những áp lực đó thành một kết luận chung nhất, thì có lẽ là Áp lực do cạnh tranh. Hay nói cách khác, người trẻ áp lực từ cảm giác tự ti, thấy bản thân mình không đủ - không đủ giỏi, không đủ tốt, không đủ giàu, không đủ hạnh phúc, không đủ sung sướng,... khi so sánh với mọi người xung quanh, đặc biệt là bạn bè đồng trang lứa. Từ cái “không đủ” biến thành cái mục tiêu “phải” - phải thành công, phải đẹp, phải giàu có,... Cuộc sống hiện đại kéo theo một thực trạng ta không thể phủ nhận đó chính là tăng khoảng cách giữa các tầng lớp trong xã hội cũng được giãn ra. Đó là một trong những nguyên nhân khiến người trẻ vì thế dễ dàng cảm thấy áp lực, đặc biệt là áp lực vô hình, gây ra nhiều vấn đề tâm lý, tinh thần.

Sức mạnh từ bên trong và Giải pháp từ bên ngoài

Thế hệ chiến tranh có một điều mà thế hệ hiện tại có vẻ đang thiếu: khả năng "tìm sức mạnh từ bên trong mình" thay vì tìm kiếm từ bên ngoài. TS. Bùi Trân Phượng tâm sự: "Mỗi khi mà mình thấy mình mệt mỏi, mình thấy mình đuối sức thì cái cách quen thuộc mà tôi hay làm là trở về bên trong và tìm sức mạnh từ bên trong mình."

Link full số podcast 👉 “Tự tin làm người, được không?” | TS. Bùi Trân Phượng

Ngược lại, thế hệ trẻ hiện tại có xu hướng tìm kiếm giải pháp từ bên ngoài: du lịch, thiền, tarot, podcast, hay thậm chí là medication. Điều này không hoàn toàn xấu, nhưng có thể tạo ra sự phụ thuộc vào các "công cụ chữa lành" thay vì phát triển khả năng tự phục hồi của bản thân.

Không phải về việc thế hệ nào "mạnh mẽ" hơn

Điều quan trọng cần hiểu là: đây không phải cuộc so sánh về việc thế hệ nào "mạnh mẽ" hơn. Gen Z đối mặt với những thách thức mà thế hệ trước chưa từng gặp: áp lực social media, sự so sánh liên tục, tốc độ thay đổi chóng mặt của công nghệ, và những nghịch lý của sự lựa chọn trong mọi khía cạnh cuộc sống. (Theo Therapyroute)

Nhưng có lẽ, thế hệ trẻ cần học hỏi từ thế hệ cha ông một điều: trước khi tìm kiếm sự chữa lành từ bên ngoài, hãy thử "vùng dậy" từ bên trong. Như TS. Bùi Trân Phượng khuyên: "Chỉ có bạn ấy ra khỏi sự hoang mang của bạn ấy thôi. Chứ không có ai bưng bạn ấy mà bứt đem ra khỏi được hết."

Có thể therapy, du lịch chữa lành, hay thiền định đều có giá trị. Nhưng trước tiên, hãy thử tìm hiểu xem liệu chúng ta có đang dùng chúng như một sự phụ thuộc thay vì như "công cụ hỗ trợ" không. Bởi cuối cùng, sức mạnh thực sự vẫn đến từ khả năng đứng vững trên đôi chân của chính mình - dù trong chiến tranh hay thời bình.

Link full số podcast 👉 “Tự tin làm người, được không?” | TS. Bùi Trân Phượng

Subscribe now

Hiện nay, các cuộc tranh luận về giới, về nữ quyền vẫn luôn là một đề tài "hot" khắp mạng xã hội. Lướt mạng xã hội, không ít lần ta bắt gặp những cụm từ “nữ quyền”, “tính nữ/nữ tính” được đem ra côn luận và tranh luận. Thậm chí những quan điểm như phụ nữ là phái yếu”, hay bản thân phụ nữ sinh ra là yếu kém hơn đàn ông, không thể làm việc lớn,... vẫn là một khuôn khổ bị áp đặt lên phụ nữ bởi xã hội nói chung và một vài thành phần cổ hủ nói riêng.

Trong số podcast “Tự tin làm người, được không?” một câu trả lời sắc bén của TS. Bùi Trân Phượng đã khiến không ít người phải "đứng hình". Khi được hỏi phụ nữ có phải là "phái yếu" không, cô đáp lại với một câu phản vấn đầy thách thức: "Ai nói với em chuyện đó?" Rồi cô khẳng định rằng trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam, chưa bao giờ có khái niệm "phái yếu" - một cụm từ mà chúng ta tưởng "bản địa" nhưng hoá ra lại là... “hàng nhập khẩu” từ phương Tây.

Link full số podcast 👉 “Tự tin làm người, được không?” | TS. Bùi Trân Phượng

"Đảm đang" - Khi nữ tính có nghĩa là "gánh vác"

Thử nghĩ xem: có bao nhiêu ngôn ngữ trên thế giới mà tính từ mô tả phụ nữ lại có nghĩa gốc là "gánh vác trách nhiệm"? TS. Bùi Trân Phượng tiết lộ một điều thú vị: từ "đảm đang" trong tiếng Việt, khi được cô dịch sang tiếng Pháp cho bạn bè nước ngoài, đã khiến họ ngạc nhiên.

"Có dân tộc nào trên thế giới mà nữ tính có nghĩa là gánh lấy trách nhiệm không?" - cô hỏi, rồi tự trả lời: "Tôi chưa tìm thấy." Từ "đảm đang" với nghĩa từ nguyên là "gánh vác" không chỉ phản ánh vai trò thực tế của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử mà còn thể hiện cách xã hội nhìn nhận và ghi nhận sự đóng góp của họ.

Từ Âu Cơ đến Hai Bà Trưng: Biểu tượng sức mạnh, không phải sự yếu đuối

Nhìn lại từ nguồn gốc, thần thoại Việt Nam bắt đầu với hình ảnh cô Âu Cơ - người mẹ dẫn dắt các con "đi mở nước và dạy dân dựng làng". Không phải hình ảnh người phụ nữ co cụm trong bóng tối, mà là người tiên phong, khai sáng.

Đến thế kỷ I, Hai Bà Trưng với cuộc khởi nghĩa nổi tiếng đã chứng minh điều gì? Trưng Trắc và Trưng Nhị không chỉ lãnh đạo quân đội mà còn "giải phóng được 65 huyện thành" và lập ra một quốc gia với Trưng Trắc tự phong là Nữ vương. Đặc biệt, theo sử liệu Trung Quốc, trong đội quân của Hai Bà Trưng có "nhiều tướng lĩnh là phụ nữ" - điều hiếm thấy trong lịch sử thế giới cổ đại.

Bà Triệu thế kỷ III với tuyên bố nổi tiếng: "Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, lấy lại giang sơn" - đây có phải là lời của một "phái yếu"?

"Ruộng sâu trâu nái không bằng con gái đầu lòng"

Điều thú vị là trong khi nhiều nền văn hóa trọng nam khinh nữ, văn hóa Việt Nam lại có câu: "Ruộng sâu trâu nái không bằng con gái đầu lòng". Tại sao lại như vậy? Bởi vì trong xã hội nông nghiệp lúa nước, phụ nữ không bao giờ bị "gạt ra ngoài sản xuất". TS. Bùi Trân Phượng giải thích: "Khi người phụ nữ tham gia sản xuất ra cái ăn thì người đó không thể bị coi như không có được."

Thậm chí, trong quyền lực gia đình, có câu: "Lệnh ông không bằng cồng bà" - phản ánh vai trò quyết định của phụ nữ trong các vấn đề quan trọng.

Bẫy của "tiếp thu văn hóa ngoại lai"

Vậy khái niệm "phái yếu" đến từ đâu? TS. Bùi Trân Phượng chỉ ra rằng đó là hệ quả của việc tiếp thu "hời hợt, giản đơn" văn hóa phương Tây. Trong khi văn hóa phương Tây có lịch sử dài kỳ thị phụ nữ (từ thời Hy Lạp cổ đại cho rằng phụ nữ là "nam giới bị khuyết tật" đến thời Trung cổ coi phụ nữ là "cửa ngõ của quỷ dữ"), thì văn hóa Việt Nam lại có truyền thống hoàn toàn khác.

Điều này không có nghĩa là phụ nữ Việt Nam không chịu áp lực. Ảnh hưởng của Nho giáo với "tam tòng tứ đức" đã tạo ra những ràng buộc thực sự. Nhưng như TS. Bùi Trân Phượng nhấn mạnh: "Nhưng mặt khác nó vẫn có cái sự mạnh mẽ kia, cái sự chủ động kia" - hai yếu tố này đan xen tạo nên sự phức tạp của vai trò phụ nữ trong lịch sử Việt Nam.

Khi "yếu" trở thành sự tự giới hạn

Nguy hiểm hơn cả, khi thế hệ trẻ hôm nay "nhập khẩu" khái niệm "phái yếu" mà không hiểu nguồn gốc của nó, chúng ta có thể đang tự giới hạn bản thân. Một nghiên cứu gần đây cho thấy ngay cả những phụ nữ thành công nhất hiện nay vẫn thường nói về bản thân với những từ ngữ "khiêm nhường" hơn nam giới.

Nhưng nếu nhìn vào những người phụ nữ đảm đang thời hiện đại - từ những người phụ nữ bốc vác ở chợ Đồng Xuân, đến các nữ doanh nhân hàng đầu, chúng ta thấy truyền thống "đảm đang" vẫn tiếp tục. Họ không yếu đuối, thậm chí họ còn đang mang trên mình rất nhiều trọng trách quan trọng về kinh tế, văn hoá, xã hội mà xã hội giao phó.

Tái định nghĩa sức mạnh nữ tính

Có lẽ đã đến lúc chúng ta ngừng dùng khái niệm "phái yếu" - một từ không hề có trong DNA văn hóa Việt Nam. Thay vào đó, hãy nhớ lại truyền thống "đảm đang" với nghĩa gốc của nó: khả năng gánh vác, chủ động và làm chủ cuộc sống.

Như TS. Bùi Trân Phượng kết luận: "Phụ nữ Việt Nam chịu cực giỏi. Chịu cực giỏi thì làm sao là phái yếu được. Yếu làm sao mà chịu cực" - một câu nói đơn giản nhưng đủ để thay đổi cách chúng ta nhìn về sức mạnh của phụ nữ Việt Nam. Bởi trong lịch sử dài 4000 năm, những gì chúng ta thấy không phải là sự yếu đuối, mà là sức mạnh kiên cường được thể hiện qua từng thế hệ, từng hoàn cảnh, từng thách thức khác nhau.

Phụ nữ không là "phái yếu". Phụ nữ “đảm đang", phụ nữ hiện đại thì lại càng đảm đang, mạnh mẽ, tự do, tự chủ, và không có giới hạn nào kìm hãm họ phát triển, hoàn thiện và cống hiến. Chính những điều ấy làm nên vẻ đẹp và sức mạnh của người phụ nữ.

Link full số podcast 👉 “Tự tin làm người, được không?” | TS. Bùi Trân Phượng

Subscribe now

Bối cảnh "Kỷ nguyên vươn mình" và chỉ đạo chiến lược

Từ chỉ thị đến hiện thực

Thành công của các "concert quốc gia" không phải là hiện tượng tự nhiên mà xuất phát từ một định hướng chiến lược rõ ràng. Chỉ thị số 30/CT-TTg ngày 29/8/2024 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đã đặt nền tảng pháp lý quan trọng. Điều đặc biệt là vào tháng 12/2024, tại Hội nghị tổng kết ngành văn hóa, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã trực tiếp đề cập đến thành công của các concert "Anh trai vượt ngàn chông gai" và "Anh trai say hi", đặt ra câu hỏi: "Tại sao chúng ta không tổng kết, nhân rộng 2 concert vừa rồi?"

Lời chỉ đạo này không chỉ thể hiện sự nhạy bén trong việc nắm bắt xu hướng mà còn cho thấy tầm nhìn chiến lược về vai trò của văn hóa như "sức mạnh nội sinh của dân tộc". Từ đó, các "concert quốc gia" ra đời không chỉ như những sự kiện giải trí mà còn là công cụ mạnh mẽ để củng cố tinh thần dân tộc và khơi dậy niềm tự hào.

Năm 2025 - Thời điểm vàng cho văn hóa quốc gia

Năm 2025 trở thành năm đặc biệt với hàng loạt kỷ niệm lớn: 95 năm thành lập Đảng, 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, 50 năm giải phóng miền Nam. Bối cảnh này tạo ra "thời điểm vàng" để các chương trình văn hóa lớn phát huy tác dụng tối đa. Không phải ngẫu nhiên khi chỉ trong một tuần cuối tháng 8, ba concert quốc gia lớn diễn ra liên tiếp với tổng số 100.000 khán giả tham dự.

Hiện tượng "Fandom quốc gia" - Khi cả nước cùng "stan" Việt Nam

Sự chuyển đổi ngôn ngữ văn hóa

Thuật ngữ "Concert quốc gia" xuất hiện từ giữa năm 2025, khi Gen Z sáng tạo cách gọi các lễ diễu binh, diễu hành như những "buổi concert hoành tráng". Điều này không chỉ đơn thuần là trò chơi chữ mà phản ánh sự chuyển đổi trong ngôn ngữ văn hóa: từ những khái niệm trang trọng, nghiêm túc sang cách thức gần gũi, sinh động hơn.

Theo cách hiểu của giới trẻ, lễ diễu binh trở thành "concert" với các màn trình diễn đồng bộ, các ca khúc cách mạng như bản nhạc nền. Họ còn sáng tạo hệ thống thuật ngữ hoàn chỉnh: buổi giao lưu với chiến sĩ là "họp fan", các mô hình trưng bày là "booth concert", quà tặng từ chiến sĩ là "freebies". Đây chính là sự "fandom hóa" lòng yêu nước - một hiện tượng văn hóa hoàn toàn mới.

Quy mô và sức lan tỏa

V Concert - Rạng rỡ Việt Nam (9/8/2025) thu hút 25.000 khán giả tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam với dàn nghệ sĩ "trong mơ" như Hà Anh Tuấn, Hồ Ngọc Hà, Đen, Hoàng Thùy Linh. Ngay sau đó, V Fest - Thanh xuân rực rỡ (10/8/2025) tiếp tục với 25.000 khán giả, hoàn toàn miễn phí dành cho sinh viên, công nhân, người lao động.

Đỉnh điểm là Concert "Tổ quốc trong tim" tại sân Mỹ Đình với 50.000 khán giả - con số kỷ lục cho một chương trình ca nhạc cách mạng. Điều đặc biệt là khi Ban tổ chức mở đăng ký vé miễn phí, hơn 3 triệu tài khoản truy cập website nhưng chỉ 20.000 người thành công, cho thấy sức hút khủng khiếp của "concert quốc gia".

Thành công vượt ngoài mong đợi

Sự quan tâm trực tiếp từ lãnh đạo cao nhất

Điều chưa từng có trong lịch sử tổ chức sự kiện văn hóa Việt Nam là Thủ tướng Phạm Minh Chính trực tiếp đến thăm và động viên ekip V Fest giữa cơn mưa lớn. Tổng đạo diễn Cao Trung Hiếu chia sẻ: "Thủ tướng đến chỉ đạo và động viên toàn bộ ê kíp với lời dặn thật ngắn gọn: Hãy hết mình vì văn hóa và âm nhạc Việt Nam!"

Sự quan tâm này không chỉ thể hiện tầm quan trọng mà lãnh đạo Đảng, Nhà nước dành cho văn hóa, mà còn cho thấy nhận thức sâu sắc về vai trò của các sự kiện văn hóa lớn trong việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Hiệu ứng lan tỏa trên mạng xã hội

Các "concert quốc gia" đã tạo ra hiệu ứng viral mạnh mẽ trên mạng xã hội. Hashtag #ConcertQuocGia, #ToQuocTrongTim, #VConcert liên tục trending trên các nền tảng. Điều đáng chú ý là cách thức tham gia của khán giả đã thay đổi hoàn toàn: từ việc đơn thuần nghe nhạc, họ trở thành những "fan cuồng" của đất nước, sẵn sàng "cháy" hết mình cho những ca khúc cách mạng, bài ca quê hướng đất nước.

Khoảnh khắc hàng chục nghìn khán giả cùng hát "Tiến quân ca" tại Mỹ Đình đã trở thành biểu tượng của sự đoàn kết. Như một cư dân mạng bình luận: "Lần đầu tiên tôi thấy cả một sân vận động 'fangirl' cho Tổ quốc như vậy".

Phân tích sức mạnh của mô hình "Concert quốc gia"

Kết nối đa thế hệ qua ngôn ngữ hiện đại

Điểm mạnh nhất của "concert quốc gia" là khả năng kết nối các thế hệ. Tại Concert "Tổ quốc trong tim", sự xuất hiện của NSND Thu Huyền, NSƯT Đăng Dương cùng các nghệ sĩ trẻ nổi tiếng như Noo Phước Thịnh, Tóc Tiên, Suboi đã tạo nên cầu nối giữa âm nhạc truyền thống và hiện đại. 68 chiến sĩ Trường Sĩ quan Lục quân 1 - những người từng tham gia Lễ duyệt binh tại Quảng trường Đỏ - cùng góp mặt tạo nên tính biểu tượng đặc biệt.

Việc sử dụng ngôn ngữ fandom để mô tả các hoạt động yêu nước không làm giảm tính thiêng liêng mà ngược lại, làm tăng sức hấp dẫn và khả năng tiếp cận của các giá trị truyền thống đối với thế hệ trẻ.

Mô hình kinh tế văn hóa bền vững

Từ góc độ kinh tế, các "concert quốc gia" đã chứng minh tính khả thi của mô hình văn hóa có đầu tư lớn nhưng mang lại giá trị xã hội cao. V Concert và V Fest được tổ chức tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam - tổ hợp lớn nhất Đông Nam Á, cho thấy khả năng kết hợp hạ tầng hiện đại với nội dung văn hóa dân tộc.

Đặc biệt, việc phát vé miễn phí cho các concert này không chỉ thể hiện tinh thần "văn hóa phục vụ nhân dân" mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa rộng rãi, tạo điều kiện để toàn dân đều có thể tham gia vào "fandom quốc gia". Đây là bước khởi đầu mang tính chiến lược để phát triển nền kinh tế văn hoá, nghệ thuật, sân khấu bền vững trong tương lai - một nền kinh tế văn hoá rất Việt Nam.

Công nghệ và nghệ thuật phục vụ thông điệp

Sân khấu Concert "Tổ quốc trong tim" được thiết kế hình chữ "V" - biểu tượng "Việt Nam - Chiến thắng", cao 26m với hệ thống màn hình LED khổng lồ và 300 quả pháo hoa tầm cao. Đây là minh chứng cho việc ứng dụng công nghệ hiện đại để phục vụ thông điệp văn hóa, tạo nên những trải nghiệm mà khán giả không thể quên.

Tiềm năng phát triển và định hướng tương lai

Từ thử nghiệm đến mô hình

Thành công của chuỗi "concert quốc gia" tháng 8/2025 đã chứng minh tiềm năng khổng lồ của mô hình này. Việc 100.000 khán giả tham dự trong vòng một tuần, cùng với hàng triệu người theo dõi trên các nền tảng số, cho thấy nhu cầu thực sự của người dân về các sự kiện văn hóa chất lượng cao.

DTAP - nhóm nghệ sĩ đảm nhiệm Giám đốc âm nhạc V Concert với khả năng kết hợp EDM hiện đại với chất liệu truyền thống - đã mở ra hướng đi mới cho âm nhạc Việt Nam. Sự thành công của họ trong MV "Made in Vietnam" cùng vai trò tại các concert quốc gia cho thấy tiềm năng của thế hệ nghệ sĩ trẻ trong việc hiện đại hóa văn hóa truyền thống.

Chiến lược dài hạn

Theo chỉ đạo của Thủ tướng về "nhân rộng các mô hình hay, cách làm tốt", các "concert quốc gia" có thể trở thành mô hình thường xuyên, không chỉ trong các dịp kỷ niệm lớn mà còn như một công cụ giáo dục và nuôi dưỡng tinh thần yêu nước thường trực.

Ý nghĩa chiến lược của mô hình này nằm ở khả năng biến văn hóa thành sức mạnh mềm, giúp Việt Nam không chỉ phát triển công nghiệp văn hóa mà còn tăng cường sức mạnh nội sinh của dân tộc. Khi cả nước trở thành một "fandom" lớn cùng "stan" Việt Nam, đó chính là nền tảng vững chắc nhất cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Kết luận: Khi tình yêu Tổ quốc trở thành "trend"

"Concert quốc gia" không chỉ là một hiện tượng văn hóa thú vị mà còn là minh chứng cho sức sáng tạo và khả năng đổi mới của dân tộc Việt Nam. Việc biến lòng yêu nước thành "fandom", biến tinh thần dân tộc thành "trend" đã tạo ra một cách thức hoàn toàn mới để kết nối người dân với những giá trị cốt lõi của đất nước.

Thành công này xuất phát từ sự kết hợp hoàn hảo giữa định hướng chiến lược từ lãnh đạo cao nhất, sự sáng tạo của giới trẻ và khát khao được thể hiện tình yêu Tổ quốc của toàn dân. Khi 50.000 người cùng hát "Tiến quân ca" tại Mỹ Đình, đó không chỉ là một concert mà là biểu hiện của sức mạnh đoàn kết vô tận của dân tộc Việt Nam.

Từ những "concert quốc gia" này, Việt Nam đã tìm ra công thức vàng để nuôi dưỡng tinh thần yêu nước trong thời đại mới: Không cần thay đổi bản chất, chỉ cần thay đổi cách thức để những giá trị truyền thống có thể "viral" và lan tỏa mạnh mẽ nhất. Và khi cả đất nước trở thành một "fandom" lớn, không có sức mạnh nào có thể ngăn cản con đường vươn mình của dân tộc Việt Nam.

Subscribe now

The "Era of National Rise" and the Special Year 2025 of Vietnam

We are living in a particularly historic period for our country. Our Party has determined that from the XIV Party Congress onward, our nation will officially enter the "New era of development, the era of national rise of Vietnam." Accordingly, this new era requires fundamental changes in awareness and actions of the entire Party and society in preserving, nurturing, and using most effectively the country's resources. Especially, the new era demands maximizing the spirit, will, and strength of the people - the Subject playing the central role in the cause of creating the new era.

The year 2025 also becomes particularly significant as the country celebrates a series of major anniversaries: the 95th anniversary of the founding of the Communist Party of Vietnam, the 80th anniversary of the August Revolution and National Day September 2, and the 50th anniversary of the liberation of South Vietnam.

In this context, art and music become bridges, bringing messages of national pride closer to the people, while creating resonance to generate strong waves of patriotism throughout Vietnam. Therefore, promoting the creation and development of artistic works from cultural and historical materials is not only a natural trend but also part of the honor and responsibility of artists.

However, two representative music videos recently released - "Made in Vietnam" by DTAP and "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" (Still a Vietnamese in the Next Life) by Tuấn Cry - have shown that while sharing the same noble purpose, different approaches in execution can lead to completely opposite results.

Two Contrasting Reactions from the Public

On social media platforms, these two music videos created an interesting phenomenon regarding two musical products drawing from Vietnamese cultural and historical materials - completely opposite reactions from audiences.

On one side, the MV "Made in Vietnam" received enthusiastic reception with many compliments and strong support from audiences. Most viewers praised the sophisticated combination of traditional cultural elements and modern elements in the MV. Besides the high-quality music that has already established the brand through combining modern EDM with traditional materials by the talented artist group and producers - DTAP, audiences also continuously praised the impressive visual quality in the MV. Considered an MV with meticulous investment from music to visuals, along with the talent of artists like Phương Mỹ Chi, Trúc Nhân, and NSND (People's Artist) Thanh Hoa. All of this created success for the musical product "Made in Vietnam," receiving many compliments from most audiences not only domestically but also worldwide.

On the other hand, the MV "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" caused waves of harsh criticism from audiences. Released just one day after "Made in Vietnam," the musical product "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" was immediately criticized by netizens for numerous errors regarding Vietnamese history and culture right upon upload. This inadvertently created a stark "heaven and earth" comparison with DTAP's MV. The MV "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" became entangled in fierce controversy over the abuse of AI technology in art production. This led to a series of scenes that were historically inaccurate, error-filled, and lacking thoroughness. Finally, under overwhelming public pressure, the team was forced to remove the MV and apologize to the public.

What Caused the Difference?

Although both are extremely meaningful songs aimed at commemorating major national holidays, both sharing the common element of talented young singers collaborating with experienced artists, what caused the two MVs to receive opposite reactions was the script and post-production of the videos. This difference lies not only in production techniques but also reflects the attitude, approach, and level of dedication invested by production teams toward the sacred values of the nation.

Comparing the Two MVs: When Heart and Talent Create the Difference

1. Regarding Image Production Methods

"Made in Vietnam" demonstrates meticulous and professional investment from production to post-production. According to VTV, nearly 400 people contributed to creating this MV with love for the country. All scenes were constructed using high-quality 3D technology, with each frame carefully calculated regarding camera angles, lighting, and color. Notably, visual effects were used to honor beauty rather than replace authenticity - 100 real Vietnamese people appeared in the MV, creating genuine connections between art and life.

Conversely, "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" showed serious lack of control in AI technology application. Although the MV quickly reached #1 on Zing Chart and iTunes rankings immediately after release, excessive AI use without close supervision led to numerous "image garbage." As VTC News reported, AI-generated images lacked accuracy and spirit, placing technique above content, creating "soulless" and inauthentic scenes.

2. Regarding Integration of Historical-Cultural Elements

"Made in Vietnam" demonstrates deep understanding and respect for national cultural heritage. Traditional craft villages like Bát Tràng (pottery village) ceramics and Hà Đông (silk village) silk were recreated accurately to every detail. Particularly, symbols of trống đồng Đông Sơn (Dong Son bronze drums) and chim Lạc (Lac bird) were used with proper cultural meaning, with real traditional instruments recorded directly by professional artisans to preserve the complete "soul" of traditional sounds. The "music train" journey from ga Đông Sơn (Dong Son station) to Hồ Gươm (Hoan Kiem Lake) was not only a creative idea but also carried deep implications about connecting regions across the S-shaped land strip.

In complete contrast, "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" clearly showed lack of preparation and necessary knowledge. Netizens pointed out numerous serious errors: trống Đồng (bronze drum) patterns distorted by AI, losing their sacred nature; the national flag incorrectly rendered - an unforgivable error with a national symbol; inaccurate positions of Hoàng Sa (Paracel) and Trường Sa (Spratly) archipelagos on the map. Particularly serious was depicting hero Trần Quốc Toản "crushing an orange" in a mountainous setting instead of plains as recorded in historical texts, showing disrespect for national history.

3. Regarding Storytelling and Artistic Intent

"Made in Vietnam" was constructed with complete and logical story structure. The music train journey from "ga Đông Sơn" to Hồ Gươm created a clear narrative thread, with each scene having distinct symbolic meaning. Ending with the image of a sacred dragon - a meaningful symbol of national rise, the message was conveyed subtly without being imposing. This success was reflected in positive reactions from international audiences, with reaction videos achieving tens of thousands of views like the W & R channel (22K views), Tim & Vena, and many other reactors expressing admiration for Vietnamese cultural beauty.

Meanwhile, "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" had an interesting "museum of emotions" concept but failed to develop it logically and consistently. Historical images appeared fragmented without tight connections, leaving viewers confused. The "suggestive, metaphorical" style mentioned by director Trần Thành Trung ultimately became an excuse for inaccuracy, unable to justify deviations from history and culture.

Regarding Work Attitude and Responsibility

We don't compare the time and effort investment of the two musical product teams. However, looking at output quality from the audience's reception perspective, we can completely make subjective assessments about dedication, responsible attitude, and meticulousness of the two producers. DTAP and the "Made in Vietnam" team demonstrated high standards of perfectionism <tôi không chắc chắn> and responsibility. The project was nurtured for over a year with thorough preparation, collaborating with real artisans to ensure authenticity. Every detail was carefully researched and considered, showing deep respect for national cultural values. The result was a product with meticulous investment from music to visuals, receiving strong support from both domestic and international audiences.

Conversely, the "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" team initially showed irresponsible attitude by over-relying on AI technology without strict censorship regarding the sacred values of the nation, leading to numerous serious errors. Although they later apologized and decided to remove the MV, this showed lack of preparation and clear direction from the beginning. As one netizen commented: "The producer is also a reputable unit, not a small one, yet they used AI so fakely like this."

Lessons About Creating Art from Cultural-Historical Materials

From contrasting these two MVs, we draw important lessons:

1. Having WISDOM: Deep Understanding as Foundation

Creating art from cultural-historical materials requires deep, accurate understanding of the values one wants to express. One cannot work "by inspiration" with sacred symbols of the nation. Each detail, each image needs thorough research, expert consultation, and strict censorship.

2. Having HEART: Sincere Love Creates the Difference

Sincere love for national culture will manifest through every frame, every sound. When artists truly love what they do, they won't hesitate to invest time and effort to create quality products, rather than seeking "shortcuts" through technology.

3. Having VISION: Responsibility to National Cultural Values

When creating from cultural-historical materials, artists are not just creators of entertainment products but also propagators and educators of cultural values. This demands vision and high responsibility to the community, especially the younger generation. Only when artistic products are produced by the intellect, heart, and genuine talent of artists and production teams can they have "stature," spirit, and deserve to be praised, recognized, loved, and supported by everyone. Art then aims toward true value - enriching culture, rather than chasing trends and achievements that blur its higher noble values.

Technology Serves Art, Not Replaces It

AI and modern technologies can be excellent support tools, but cannot replace human authentic creativity. Most important is having control and direction from those knowledgeable about culture and history.

Finally, the success of "Made in Vietnam" and lessons from "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" have proven that: Creating art from culture and history requires not only talent and technology, but most importantly, wisdom, sincere heart, and visionary responsibility to the nation. Only then can artistic works truly become bridges between past and present, contributing to building national pride for the younger generation.

“Kỷ nguyên vươn mình” và năm đặc biệt 2025

Chúng ta đang sống trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt của đất nước. Đảng ta xác định, từ Đại hội XIV trở đi, đất nước ta sẽ chính thức bước vào “Kỷ nguyên phát triển mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam”. Theo đó, kỷ nguyên mới đòi hỏi phải tạo chuyển biến căn bản về nhận thức, hành động của toàn Đảng, toàn xã hội trong việc giữ gìn, nuôi dưỡng, sử dụng hiệu quả nhất các nguồn lực của đất nước. Đặc biệt, kỷ nguyên mới đòi hỏi phải phát huy cao nhất tinh thần, ý chí, sức mạnh của nhân dân - chủ thể đóng vai trò trung tâm của sự nghiệp kiến tạo kỷ nguyên mới.

Năm 2025 cũng trở thành một năm có ý nghĩa đặc biệt khi đất nước đón chào hàng loạt những ngày kỷ niệm lớn: 95 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, và 50 năm giải phóng miền Nam.

Trong bối cảnh ấy, nghệ thuật - âm nhạc trở thành một cầu nối, đưa thông điệp niềm tự hào dân tộc đến gần với nhân dân, đồng thời cộng hưởng để tạo nên làn sóng yêu nước mạnh mẽ trên khắp Việt Nam. Từ đó, việc thúc đẩy sáng tạo và phát triển những tác phẩm nghệ thuật từ chất liệu văn hóa - lịch sử không chỉ là xu hướng tự nhiên mà còn là một phần vinh dự và trách nhiệm của các nghệ sĩ.

Song, hai MV tiêu biểu ra mắt gần đây - "Made in Vietnam" của DTAP và "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" của Tuấn Cry - đã cho thấy rằng cùng một mục đích cao đẹp nhưng cách thực hiện khác nhau có thể dẫn đến những kết quả hoàn toàn trái ngược.

Hai phản ứng trái chiều từ nhân dân

Trên các nền tảng mạng xã hội, hai MV này đã tạo ra một hiện tượng thú vị về 2 sản phẩm âm nhạc lấy chất liệu từ văn hoá lịch sử Việt Nam - phản ứng hoàn toàn đối lập từ khán giả.

Một bên, MV "Made in Vietnam" nhận được sự đón nhận nhiệt liệt cùng nhiều lời khen, và sự ủng hộ mạnh mẽ từ khán giả. Phần lớn khán giả khen ngợi việc kết hợp tinh tế giữa các yếu tố văn hoá truyền thống và hiện đại trong MV. Bên cạnh phần âm nhạc chất lượng vốn đã tạo nên thương hiệu khi kết hợp EDM hiện đại với chất liệu truyền thống của nhóm nghệ sĩ, producer tài năng - DTAP; khán giả cũng không ngớt lời khen ngợi về chất lượng hình ảnh ấn tượng trong MV. Được cho là một MV được đầu tư chỉn chu từ âm nhạc đến hình ảnh, cùng sự tài năng của đội ngũ nghệ sĩ như Phương Mỹ Chi, Trúc Nhân và NSND Thanh Hoa. Tất cả tạo nên thành công cho sản phẩm âm nhạc “Made in Vietnam”, nhận được nhiều lời khen của phần lớn khán giả không chỉ trong nước mà còn trên thế giới.

Loạt khán giả nước ngoài bày tỏ sự hào hứng với MV “Made in Vietnam”

Mặt khác, MV "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" lại gây ra làn sóng chỉ trích “te tua” từ khán giả. Ra mắt sau MV “Made in Vietnam” chỉ 1 ngày, sản phẩm âm nhạc "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" lập tức bị cư dân mạng chỉ ra hàng loạt sai sót về lịch sử và văn hóa Việt Nam ngay khi vừa được đăng tải. Đồng thời vô hình chung tạo ra sự đối chiếu và so sánh “một trời một vực” với MV của DTAP. MV "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" vướng vào tranh cãi gay gắt về việc lạm dụng công nghệ AI trong sản xuất nghệ thuật. Điều này dẫn đến một loạt những cảnh quay không sát lịch sử, sai sót và thiếu chỉn chu. Cuối cùng, dưới sức ép quá lớn của dư luận, ekip buộc phải phải gỡ MV và xin lỗi công chúng.

MV “Kiếp sau vẫn là người Việt Nam” nhận loạt chỉ trích của cộng động mạng

Nguyên nhân của sự khác biệt là gì?

Dù đều là những bài hát vô cùng có ý nghĩa, hướng đến kỷ niệm ngày lễ lớn của dân tộc, đều có điểm chung là sự góp giọng của những ca sĩ trẻ tài năng kết hợp cùng những nghệ sĩ dày dặn kinh nghiệm, song điều khiến hai MV nhận phản ứng trái ngược chính là kịch bản và hậu kỳ video. Sự khác biệt này không chỉ nằm ở kỹ thuật sản xuất mà còn thể hiện ở thái độ, cách tiếp cận và mức độ đầu tư tâm huyết của ekip sản xuất đối với những giá trị thiêng liêng của dân tộc.

So sánh 2 MV: Khi tâm và tài tạo nên sự khác biệt

1. Về cách thức sản xuất hình ảnh

"Made in Vietnam" thể hiện sự đầu tư tỉ mỉ và chuyên nghiệp từ khâu sản xuất đến hậu kỳ. Theo VTV, gần 400 người đã cùng góp sức tạo nên MV này với một tình yêu dành cho đất nước. Toàn bộ cảnh quay được dựng bối cảnh bằng công nghệ 3D chất lượng cao, mỗi khung hình đều được tính toán kỹ lưỡng về góc máy, ánh sáng và màu sắc. Điều đặc biệt, hiệu ứng kỹ xảo được sử dụng để tôn vinh vẻ đẹp chứ không phải để thay thế sự chân thực - 100 con người Việt Nam thực tế xuất hiện trong MV, tạo nên sự kết nối chân thành giữa nghệ thuật và đời sống.

Ngược lại, "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" lại cho thấy sự thiếu kiểm soát nghiêm trọng trong việc ứng dụng công nghệ AI. Mặc dù MV nhanh chóng leo lên top 1 bảng xếp hạng Zing Chart và iTunes ngay sau khi phát hành, nhưng việc sử dụng AI quá đà mà không có sự giám sát chặt chẽ đã dẫn đến hàng loạt "rác hình ảnh". Như VTC News đưa tin, các hình ảnh được AI tạo ra thiếu tính chính xác và tinh thần, khiến kỹ thuật được đặt lên trên nội dung, tạo ra những khung cảnh "vô hồn" và thiếu chân thực.

Hình ảnh tái hiện chiến thắng Điện Biên Phủ trên đồi A1 được co là sai lệch

2. Về việc lồng ghép yếu tố lịch sử - văn hóa

"Made in Vietnam" thể hiện sự hiểu biết sâu sắc và tôn trọng đối với di sản văn hóa dân tộc. Các làng nghề truyền thống như gốm Bát Tràng, lụa Hà Đông được tái hiện chính xác đến từng chi tiết. Đặc biệt, biểu tượng trống đồng Đông Sơn, chim Lạc được sử dụng đúng ý nghĩa văn hóa, các nhạc cụ dân tộc thật được thu âm trực tiếp bởi các nghệ nhân chuyên nghiệp để giữ trọn vẹn "cái hồn" của âm thanh truyền thống. Hành trình "tàu âm nhạc" từ ga Đông Sơn đến Hồ Gươm không chỉ là ý tưởng sáng tạo mà còn mang ẩn ý sâu sắc về sự kết nối các vùng miền trong một dải đất hình chữ S.

Trái ngược hoàn toàn, "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" lộ rõ sự thiếu chuẩn bị và kiến thức cần thiết. Cư dân mạng đã chỉ ra hàng loạt sai sót nghiêm trọng: họa tiết trống đồng bị AI làm méo mó, mất đi tính thiêng liêng; cờ Tổ quốc sai quy chuẩn - một lỗi không thể tha thứ với biểu tượng quốc gia; vị trí các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa trên bản đồ chưa chính xác. Đặc biệt nghiêm trọng là việc anh hùng Trần Quốc Toản được miêu tả "bóp nát quả cam" trong bối cảnh đồi núi thay vì đồng bằng như sử sách ghi lại, cho thấy sự thiếu tôn trọng đối với lịch sử dân tộc.

3. Về câu chuyện và dụng ý nghệ thuật

"Made in Vietnam" được xây dựng với cấu trúc câu chuyện hoàn chỉnh và logic. Hành trình tàu âm nhạc từ "ga Đông Sơn" đến Hồ Gươm tạo nên mạch truyện rõ ràng, mỗi cảnh quay đều có ý nghĩa biểu tượng riêng biệt. Kết thúc bằng hình ảnh con rồng thiêng - biểu tượng đầy ý nghĩa về sự vươn mình của dân tộc, thông điệp được truyền tải một cách tinh tế mà không hề áp đặt. Sự thành công này được thể hiện qua phản ứng tích cực của khán giả quốc tế, với các video reaction đạt hàng chục nghìn lượt xem như kênh W & R (22K views), Tim & Vena, và nhiều reactor khác đều bày tỏ sự ngưỡng mộ về vẻ đẹp văn hóa Việt Nam.

Trong khi đó, "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" tuy có ý tưởng "bảo tàng cảm xúc" khá thú vị nhưng không được triển khai một cách logic và nhất quán. Các hình ảnh lịch sử xuất hiện rời rạc, không có mối liên kết chặt chẽ, khiến người xem cảm thấy bối rối. Phong cách "gợi tả, ẩn dụ" mà đạo diễn Trần Thành Trung đề cập cuối cùng trở thành cái cớ cho sự thiếu chính xác, không thể biện minh được cho những sai lệch về lịch sử và văn hóa.

4. Về thái độ làm việc và trách nhiệm

Ta không so sánh về sự đầu tư thời gian, công sức của ekip của 2 sản phẩm âm nhạc bên nào nhiều hơn. Song, nhìn vào chất lượng đầu ra, ở góc độ khán giả tiếp nhận, ta hoàn toàn có thể có những đánh giá chủ quan về độ tâm huyết, thái độ trách nhiệm và sự tỉ mỉ, cẩn thận của hai nhà sản xuất. DTAP và ekip "Made in Vietnam" thể hiện tinh thần cầu thị và trách nhiệm cao. Dự án được ấp ủ hơn một năm với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, hợp tác với các nghệ nhân thực sự để đảm bảo tính chân thực. Mỗi chi tiết đều được nghiên cứu và cân nhắc kỹ lưỡng, thể hiện sự tôn trọng sâu sắc đối với giá trị văn hóa dân tộc. Kết quả là một sản phẩm được đầu tư chỉn chu từ âm nhạc đến hình ảnh, nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cả khán giả trong nước và quốc tế.

Ngược lại, ekip "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" ban đầu thể hiện thái độ thiếu trách nhiệm khi phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ AI mà thiếu sự kiểm duyệt nghiêm ngặt với những giá trị thiêng liêng của dân tộc đã dẫn đến hàng loạt sai sót nghiêm trọng. Dù sau đó có lời xin lỗi và quyết định gỡ MV xuống, nhưng điều này đã cho thấy sự thiếu chuẩn bị và định hướng rõ ràng từ ban đầu. Như một cư dân mạng nhận xét: "Nhà sản xuất cũng là một đơn vị có tiếng chứ có phải nhỏ gì đâu mà dùng AI một cách giả như vậy".

Bài học về việc sáng tạo nghệ thuật từ chất liệu văn hóa - lịch sử

Từ sự đối chiếu giữa hai MV này, chúng ta rút ra những bài học quan trọng:

Có TRÍ: Hiểu biết sâu sắc là nền tảng

Làm nghệ thuật từ chất liệu văn hóa - lịch sử đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc, chính xác về những giá trị mà mình muốn thể hiện. Không thể làm theo cảm hứng với những biểu tượng thiêng liêng của dân tộc. Mỗi chi tiết, mỗi hình ảnh đều cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, tham khảo các chuyên gia và có sự kiểm duyệt nghiêm ngặt.

Có TÂM: Tình yêu chân thành tạo nên sự khác biệt

Tình yêu chân thành với văn hóa dân tộc sẽ thể hiện qua từng khung hình, từng âm thanh. Khi nghệ sĩ thực sự yêu những gì mình làm, họ sẽ không ngần ngại đầu tư thời gian, công sức để tạo ra sản phẩm chất lượng, thay vì tìm cách "đi tắt" bằng công nghệ.

Có TẦM: Trách nhiệm với giá trị văn hóa dân tộc

Khi sáng tạo từ chất liệu văn hóa - lịch sử, nghệ sĩ không chỉ là người tạo ra sản phẩm giải trí mà còn là người truyền bá, giáo dục giá trị văn hóa. Điều này đòi hỏi tầm nhìn và trách nhiệm cao với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Và chỉ khi sản phẩm nghệ thuật được sản xuất bởi cái trí, cái tâm và tài năng thực thụ của những người nghệ sĩ và đội ngũ sản xuất, khi ấy sản phẩm đó mới có “tầm” vóc, có khí thế và xứng đáng được người người ca ngợi, công nhận và mến mộ và ủng hộ. Nghệ thuật khi ấy hướng đến giá trị thực thụ là làm giàu văn hoá, chứ không chạy đua theo trend, theo thành tích để làm mờ nhoè đi giá trị cao cả hơn của nó.

Công nghệ phục vụ nghệ thuật, chứ không thay thế

AI và các công nghệ hiện đại có thể là công cụ hỗ trợ tuyệt vời, nhưng không thể thay thế sự sáng tạo chân thực của con người. Quan trọng nhất là phải có sự kiểm soát và định hướng từ những người hiểu biết về văn hóa, lịch sử.

Cuối cùng, thành công của "Made in Vietnam" và bài học từ "Kiếp sau vẫn là người Việt Nam" đã chứng minh rằng: Làm nghệ thuật từ văn hóa - lịch sử không chỉ cần tài năng và công nghệ, mà quan trọng hơn cả là phải có trí tuệ, có tấm lòng chân thành và có tầm nhìn trách nhiệm với dân tộc. Chỉ khi đó, những tác phẩm nghệ thuật mới thực sự trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần xây dựng niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

Subscribe now

Rustic Beauty from the Fields

The "beauty" in Vietnamese agricultural culture is not ostentatious or brilliant like gold. Instead, it carries the colors of earth and water - the brown of muddy fields, the green of young rice shoots, the golden gleam of ripened grain. This is beauty born from the harmony between humans and nature, from the calloused hands of farmers and the sweat they pour onto every plot of land.

As Professor Vu Tai Luc's research has pointed out, Vietnamese agricultural culture is "a culture of genuine combination between humans and the earth, a culture of cultivating the land alongside cultivating the spirit." Farmers do not merely regard the land as a production tool, but see it as a friend, a teacher who instructs them about patience and the rhythm of nature.

The Aesthetic of "Simplicity - Harmony - Utility"

1. In Clothing and Daily Items

Consider the conical hat (nón lá) - a familiar symbol of Vietnamese people. At first glance, it appears to be just a simple hat made from palm leaves, but in essence, it represents the crystallization of agricultural aesthetic philosophy. The conical hat serves practical purposes by providing shade and rain protection (utility), has a gently curved shape that harmonizes with nature, and embodies unpretentious simple beauty (rusticity).

Farmers' clothing also clearly reflects this aesthetic quality. The brown and black colors of their garments serve not only to hide stains from work, but also express humility - a reluctance to stand out or draw attention. This is how farmers embody the concept that "beauty is modesty, beauty is harmony."

2. In Architecture and Living Spaces

Traditional Vietnamese residential architecture provides the clearest evidence of agricultural culture's aesthetic qualities. The three-compartment house without interior walls, with its interconnected courtyard-garden-pond-livestock areas creates an open, airy living space. The gently curved roof serves not only to drain rainwater but also creates soft beauty that harmonizes with the curves of surrounding hills and mountains.

As researcher Louis Bezacier observed: "The Vietnamese can repeat the same curved-roof house style endlessly, yet we never tire of admiring it." This beauty does not result from elaborate complexity, but precisely from simplicity and naturalness - the core values of agricultural aesthetics.

Profound Impact on Lifestyle

1. Living in Rhythm with Nature

Agricultural "beauty" has created a special Vietnamese lifestyle: living in accordance with natural rhythms. Farmers wake with the rooster's crow, rest when darkness falls, and work according to seasonal cycles. This reflects not merely production needs but also a philosophy of living in harmony with nature.

As Vietnamese proverbs often say: "Heaven's grace of rain and sun must come at the right time; where it's shallow, plow lightly, where it's deep, plow deeply." This represents not only farming experience but also life philosophy: knowing how to adapt flexibly to circumstances without forcing nature.

2. Gentle Character and Community Spirit

The agricultural production environment, requiring cooperation and mutual support, has created distinctive Vietnamese characteristics: gentleness, valuing relationships and loyalty, and prioritizing community. In traditional Vietnamese villages, plowing, building dikes and embankments, and harvesting all required the entire community's participation. This formed values like "healthy leaves shelter torn leaves" and "one tree cannot make a mountain, but three trees together can form a high peak."

This differs markedly from nomadic or commercial cultures where individual competition is emphasized. In agricultural culture, "beauty" is not about outshining others, but about harmony and contributing to the community's collective prosperity.

In Arts and Entertainment

1. Water Puppetry - Art from Rice Fields

Water puppetry exemplifies how agricultural "beauty" manifests in folk art. The stage is the water surface itself - like flooded rice fields, with puppets depicting rural life: plowing buffalo, swimming ducks, rice planters. This is not "high art" for aristocrats, but art "of the people, by the people, for the people" - expressing accessible, familiar beauty.

2. Folk Songs and Proverbs - Treasury of Folk Aesthetics

Vietnamese folk language contains countless aesthetic images drawn from agriculture. Professor Do Thi Kim Lien in her research pointed out that among 2,400 proverbs, up to 446 contain words related to rice plants and rice products. Images like "ripened rice and ngâu flowers," "rice to eat and clothes to wear," and "granaries full of rice and paddy" are not merely everyday realities but have become aesthetic symbols expressing dreams of abundant, happy life.

Impact on Human Character

1. Patience and Perseverance

Farming teaches Vietnamese people the virtue of patience. From sowing seeds to harvest takes 3-4 months, and throughout this time, farmers must provide meticulous care while waiting for the right moment. This has created the patient, unhurried character of Vietnamese people. As Professor Vu Tai Luc wrote: "The farming spirit of the Vietnamese nation means understanding deep concerns and not fearing hardship and suffering."

2. Democracy and Equality

In agricultural communities, regardless of wealth or poverty, when working in the fields everyone must struggle together with mud and earth, enduring sun and rain together. This creates democratic, egalitarian social relationships. Even in ancient Vietnamese villages, the "village crier" position, though lowest in rank, would still have his own mat during festivals - showing respect for equality based on community contribution rather than social status.

3. Holistic Thinking

Farming depends on many factors: weather, soil, water, plant varieties, techniques... Therefore, farmers develop holistic thinking that focuses on relationships between elements. They don't look at isolated aspects but always consider the whole. This creates the dialectical, flexible thinking of Vietnamese people - always seeking balance and harmony rather than fierce confrontation.

Changes in Modern Times

Today, as Vietnamese society undergoes rapid industrialization and modernization, many worry that these traditional aesthetic values will disappear. However, reality shows they persist steadily, only changing their forms of expression.

1. Urban Inheritance

Even in large cities, we can still see traces of agricultural "beauty." Many families maintain habits of growing vegetables in their yards, decorating homes with ornamental plants, and preferring green, cool spaces over rigid high-rise buildings. Community spirit still manifests through new forms like neighborhood groups and resident clubs.

2. Challenges and Opportunities

However, we cannot deny that modernization brings challenges. Consumer lifestyles and individual competition strongly impact traditional value systems. Some negative aspects of agricultural thinking like conservatism, parochialism, and "leveling down" are also being reflected upon and adjusted.

Contemporary Significance

The "beauty" in Vietnamese agricultural culture is not something "outdated" to be discarded, but a valuable spiritual resource that needs preservation and development. In the context of globalization, when many countries are rediscovering their cultural identity, values like harmony with nature, community spirit, and sustainable living become extremely meaningful.

Moreover, in this era of climate change and environmental crisis, the agricultural culture's philosophy of "living in accordance with nature" becomes a valuable lesson for all humanity. As international researchers have noted in Nature journal, aesthetic values connected with nature from Asian agricultural cultures are receiving worldwide research attention.

Conclusion

The "beauty" in Vietnamese agricultural culture is not merely an abstract concept but a living value system that profoundly impacts every aspect of life. From simple dress and architecture harmonious with nature, to gentle character that values relationships and community lifestyle - all bear the imprint of agricultural aesthetic philosophy.

Understanding this, we see that Vietnamese cultural identity is not artificially created, but forged through thousands of years of living closely with the land and rice fields. And perhaps, in the nation's modernization journey, we still need to preserve these beautiful values - not as museum pieces for admiration, but as a source of spiritual strength to continue moving forward.

Cái đẹp mộc mạc từ ruộng đồng

"Cái đẹp" trong văn hóa nông nghiệp Việt Nam không phô trương, không rực rỡ như vàng son. Thay vào đó, nó mang màu sắc của đất và nước - màu nâu của bùn ruộng, màu xanh của lúa non, màu vàng óng của lúa chín. Đây là vẻ đẹp được sinh ra từ sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên, từ những bàn tay chai sạn của người nông dân và mồ hôi họ đổ xuống từng thửa ruộng.

Như nghiên cứu của GS Vũ Tài Lục đã chỉ ra, văn hóa nông nghiệp Việt Nam là "văn hóa của sự kết hợp chân chính giữa người với đất, là văn hóa của sự khai phát đất ruộng đi cùng với sự khai phát tâm linh". Người nông dân không chỉ đơn thuần coi đất đai như một công cụ sản xuất, mà xem nó như một người bạn, một người thầy dạy họ về sự kiên nhẫn, về nhịp điệu của tự nhiên.

Tính thẩm mỹ "mộc mạc - hài hòa - hữu dụng"

1. Trong trang phục và đồ dùng

Hãy nhìn vào chiếc nón lá - biểu tượng quen thuộc của người Việt. Thoạt nhìn, nó chỉ là một chiếc mũ đơn giản được làm từ lá cọ, nhưng thực chất đó là sự kết tinh của triết lý thẩm mỹ nông nghiệp. Nón lá vừa che nắng che mưa (hữu dụng), vừa có hình dáng cong mềm mại hài hòa với thiên nhiên, vừa mang vẻ đẹp giản dị không phô trương (mộc mạc).

Trang phục của người nông dân cũng thể hiện rõ tính thẩm mỹ này. Màu nâu, màu đen của áo quần không chỉ để che giấu vết bẩn khi làm việc, mà còn thể hiện sự khiêm nhường, không muốn nổi bật hay gây chú ý. Đây chính là cách người nông dân thể hiện quan niệm "đẹp là sự khiêm tốn, đẹp là sự hòa hợp".

2. Trong kiến trúc và không gian sống

Kiến trúc nhà ở truyền thống Việt Nam là minh chứng rõ nét nhất cho tính thẩm mỹ của văn hóa nông nghiệp. Ngôi nhà ba gian không vách, với sân - vườn - ao - chuồng liên hoàn, tạo nên một không gian sống mở, thông thoáng. Mái nhà cong nhẹ nhàng không chỉ để thoát nước mưa mà còn tạo nên vẻ đẹp mềm mại, hài hòa với đường cong của núi đồi xung quanh.

Như nhà nghiên cứu Louis Bezacier đã nhận xét: "Người Việt Nam có thể lặp đi lặp lại độc một kiểu nhà mái cong mà ta ngắm mãi vẫn không chán mắt". Vẻ đẹp này không phải do sự cầu kỳ phức tạp, mà chính là do sự giản dị, tự nhiên - những giá trị cốt lõi của thẩm mỹ nông nghiệp.

Ảnh hưởng sâu sắc đến lối sống

1. Nhịp sống thuận theo tự nhiên

"Cái đẹp" nông nghiệp đã tạo nên một lối sống đặc biệt của người Việt: sống thuận theo nhịp điệu tự nhiên. Người nông dân dậy với tiếng gà gáy, nghỉ khi trời tối, làm việc theo mùa vụ. Điều này không chỉ là nhu cầu sản xuất mà còn thể hiện triết lý sống hài hòa với thiên nhiên.

Như tục ngữ Việt Nam thường nói: "Ơn trời mưa nắng phải thời, nơi thì bừa cạn nơi thì cày sâu". Đây không chỉ là kinh nghiệm canh tác mà còn là triết lý sống: biết thích ứng linh hoạt với hoàn cảnh, không cưỡng ép tự nhiên.

2. Tính cách hiền hòa và tính cộng đồng

Môi trường sản xuất nông nghiệp đòi hỏi sự hợp tác, đùm bọc lẫn nhau đã tạo nên tính cách đặc trưng của người Việt: hiền hòa, trọng tình nghĩa, coi trọng cộng đồng. Trong làng xã Việt cổ, việc cày cấy, làm đìa đắp bờ, thu hoạch đều cần sự chung tay của cả cộng đồng. Từ đó hình thành nên những giá trị như "lá lành đùm lá rách", "một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao".

Điều này khác biệt rõ rệt với văn hóa du mục hay thương nghiệp, nơi mà cạnh tranh cá nhân được đề cao. Trong văn hóa nông nghiệp, "đẹp" không phải là nổi trội hơn người khác, mà là hòa hợp, đóng góp vào sự thịnh vượng chung của cộng đồng.

Trong nghệ thuật và giải trí

1. Múa rối nước - nghệ thuật từ ruộng lúa

Múa rối nước là một ví dụ tiêu biểu cho cách mà "cái đẹp" nông nghiệp thể hiện trong nghệ thuật dân gian. Sân khấu chính là mặt nước - giống như ruộng lúa ngập nước, các con rối mô phỏng cuộc sống nông thôn: trâu cày, vịt bơi, người cấy lúa. Đây không phải là nghệ thuật "cao sang" dành cho giới quý tộc, mà là nghệ thuật "của dân, do dân, vì dân" - thể hiện vẻ đẹp bình dân, gần gũi.

2. Ca dao, tục ngữ - kho tàng thẩm mỹ dân gian

Ngôn ngữ dân gian Việt Nam chứa đựng vô số hình ảnh thẩm mỹ lấy từ nông nghiệp. GS Đỗ Thị Kim Liên trong nghiên cứu của mình đã chỉ ra rằng, trong tổng số 2.400 câu tục ngữ, có đến 446 câu chứa các từ ngữ liên quan đến cây lúa và sản phẩm từ lúa. Những hình ảnh như "lúa chín hoa ngâu", "cơm ăn áo mặc", "thóc gạo đầy kho" không chỉ là hiện thực sinh hoạt mà còn trở thành những biểu tượng thẩm mỹ, thể hiện ước mơ về cuộc sống đủ đầy, hạnh phúc.

Tác động đến tính cách con người

1. Sự kiên nhẫn và bền bỉ

Nghề nông dạy người Việt về đức tính kiên nhẫn. Từ khi gieo hạt giống đến lúc thu hoạch phải mất 3-4 tháng, và trong suốt thời gian đó, người nông dân phải chăm sóc tỉ mỉ, chờ đợi đúng thời điểm. Điều này đã tạo nên tính cách bền bỉ, không nóng vội của người Việt. Như GS Vũ Tài Lục viết: "Tinh thần nông dân của dân tộc Việt là biết sâu xa những ưu hoạn, không sợ khó nhọc gian khổ".

2. Tính dân chủ và bình đẳng

Trong cộng đồng nông nghiệp, dù ai giàu nghèo gì thì khi ra đồng làm việc đều phải cùng nhau lăn lộn với bùn đất, cùng nhau chịu nắng mưa. Điều này tạo nên tính dân chủ, bình đẳng trong quan hệ xã hội. Thậm chí, trong làng xã Việt cổ, chức vị "chú mõ" tuy thấp nhất nhưng vào dịp hội hè vẫn được ngồi một mình một chiếu - thể hiện sự tôn trọng bình đẳng dựa trên đóng góp cho cộng đồng chứ không phải địa vị xã hội.

3. Lối tư duy tổng hợp

Nghề nông phụ thuộc vào nhiều yếu tố: thời tiết, đất đai, nước, giống cây, kỹ thuật... Do đó, người nông dân phát triển lối tư duy tổng hợp, chú trọng mối quan hệ giữa các yếu tố. Họ không chỉ nhìn vào một khía cạnh riêng lẻ mà luôn xem xét tổng thể. Điều này tạo nên tư duy biện chứng, linh hoạt của người Việt - luôn tìm cách cân bằng, hài hòa hơn là đối đầu quyết liệt.

Những thay đổi trong thời hiện đại

Ngày nay, khi xã hội Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhiều người lo ngại rằng những giá trị thẩm mỹ truyền thống này sẽ biến mất. Tuy nhiên, thực tế cho thấy chúng vẫn tồn tại một cách bền bỉ, chỉ thay đổi hình thức biểu hiện.

1. Sự kế thừa trong đô thị

Ngay cả trong các thành phố lớn, ta vẫn có thể thấy dấu ấn của "cái đẹp" nông nghiệp. Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen trồng rau trong sân, trang trí nhà cửa bằng cây cảnh, thích không gian xanh mát hơn là những tòa nhà cao tầng kín cứng. Tính cộng đồng vẫn thể hiện qua các hình thức mới như các nhóm hàng xóm, câu lạc bộ cư dân.

2. Thách thức và cơ hội

Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng quá trình hiện đại hóa cũng mang đến những thách thức. Lối sống tiêu dùng, cạnh tranh cá nhân đang tác động mạnh đến hệ giá trị truyền thống. Một số đặc điểm tiêu cực của tư duy nông nghiệp như tính bảo thủ, cục bộ, "cào bằng" cũng đang được phản tư và điều chỉnh.

Ý nghĩa hiện tại

"Cái đẹp" trong văn hóa nông nghiệp Việt Nam không phải là thứ "cũ kỹ" cần vứt bỏ, mà là nguồn tài nguyên tinh thần quý giá cần được bảo tồn và phát huy. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi nhiều nước đang tìm lại bản sắc văn hóa của mình, những giá trị như sự hài hòa với thiên nhiên, tính cộng đồng, lối sống bền vững lại trở nên vô cùng có ý nghĩa.

Hơn nữa, trong thời đại biến đổi khí hậu và khủng hoảng môi trường, triết lý "sống thuận theo tự nhiên" của văn hóa nông nghiệp lại trở thành bài học quý giá cho toàn nhân loại. Như các nhà nghiên cứu quốc tế đã nhận xét trong tạp chí Nature, những giá trị thẩm mỹ gắn liền với thiên nhiên của các nền văn hóa nông nghiệp châu Á đang được thế giới quan tâm nghiên cứu.

Kết luận

"Cái đẹp" trong văn hóa nông nghiệp Việt Nam không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà là một hệ thống giá trị sống động, tác động sâu sắc đến từng khía cạnh của cuộc sống. Từ cách ăn mặc giản dị, kiến trúc hài hòa với thiên nhiên, đến tính cách hiền hòa trọng tình, lối sống cộng đồng - tất cả đều mang dấu ấn của triết lý thẩm mỹ nông nghiệp.

Hiểu được điều này, chúng ta sẽ thấy rằng bản sắc văn hóa Việt Nam không phải là thứ được tạo ra một cách nhân tạo, mà được hun đúc qua hàng nghìn năm sống gắn bó với đất đai, với ruộng lúa. Và có lẽ, trong hành trình hiện đại hóa đất nước, chúng ta vẫn cần giữ lại những giá trị đẹp đẽ này - không phải như một bảo tàng để chiêm ngưỡng, mà như một nguồn sức mạnh tinh thần để tiếp tục bước đi.

Subscribe now

Từ sớm, con người Việt Nam đã cùng chung sống; có văn hoá cộng tác, ăn chung, làm chung. Sự gắn kết con người cao dẫn đến sự hình thành đặc biệt của tính cộng đồng trong văn hoá sinh hoạt người Việt. Tinh thần cộng đồng, tâm lý cộng đồng là một đặc điểm trong tâm thức của người Việt Nam. Đặc điểm ấy thể hiện ở các tầng bậc từ vi mô đến vĩ mô, từ lịch đại đến đương đại. Tình cảm cộng đồng là một nhân tố tạo thành năng lực phối kết hợp - nền tảng của tinh thần dân tộc, tinh thần yêu nước. Dù không phủ nhận, tính cộng đồng là một giá trị nội lực, giá trị văn hoá quý báu, song nó cũng đem lại những hệ quả đáng nhìn nhận.

Subscribe now

1. SỰ HÌNH THÀNH CỦA TÍNH CỘNG ĐỒNG

Từ thuở bình minh lịch sử, do bản năng sinh tồn (muốn được tập hợp sức mạnh chống thiên tai, địch họa, thú dữ và kích thích quá trình tiến hóa), con người đã có ý thức liên kết bầy đàn, sống quần tụ thành một cộng đồng, tập thể. Từ đó, xã hội loài người dần dần hình thành các mô hình xã hội từ dạng sơ khai cho đến phức tạp và phát triển cao như ngày nay.

A. Định nghĩa “Tính cộng đồng”

• Theo nghĩa hẹp của bộ môn Nhân học văn hóa (Cultural anthropology), tính cộng đồng chỉ sự gắn bó với từng nhóm trong cộng đồng dân tộc lớn (in-group: Gia đình, thân tộc, tôn giáo...) gần như tính tập thể.

• Theo nghĩa rộng, tính cộng đồng là ý thức và tình cảm gắn bó người tộc Việt với nhau (tức là tính cộng đồng dân tộc Việt). Tính cộng đồng đặc trưng cho tinh thần đoàn kết, tương trợ; tính tập thể hòa đồng; đó là sự gắn kết giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với cộng đồng tập thể.

Tính cộng đồng chú trọng nhấn mạnh vào sự đồng nhất: Cùng họ là đồng tộc, cùng tuổi là đồng niên, cùng nghề là đồng nghiệp, cùng làng là đồng hương...

B. Sự hình thành liên kết cộng đồng tại Việt Nam

• Xuất phát từ nhu cầu lao động, sản xuất nông nghiệp

Truyền thống liên kết cộng đồng được hình thành trước hết từ nhu cầu trong lao động, sản xuất. Đặc điểm về địa hình, khí hậu, tài nguyên, sinh thái Việt Nam chứa đựng nhiều tiềm năng to lớn nhưng lại gây nhiều khó khăn, thách thức với con người. Việt Nam nằm trong khu vực có thời tiết 4 mùa, thổ nhưỡng đa dạng, nhiều sông ngòi, kênh rạch... rất phù hợp với nền sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước. Tinh thần đoàn kết, gắn kết cộng đồng có nguồn gốc từ nền văn hóa lúa nước đó. Trong sản xuất nông nghiệp, các gia đình nông dân cùng canh tác trên một cánh đồng, môi trường canh tác gần gũi và mang tính tập thể đó khiến những người nông dân trong làng không thể sinh sống và làm việc đơn lẻ, mà liên kết với nhau trong mối liên hệ gần gũi, thân tình.

Bên cạnh đó, cuộc sống đầy nỗi bất trắc cũng đã tạo ra sự liên kết của cộng đồng, mối liên kết cá nhân phụ thuộc vào cộng đồng dần dần trở thành tập tục có cơ sở kinh tế - xã hội, bảo đảm tạo nên sợi dây tinh thần nối giữa các cá nhân trong cộng đồng: gia đình - làng - nước. Người Việt Nam quan tâm rất nhiều đến quan hệ cộng đồng vì mọi hành vi của mỗi cá nhân được đánh giá tốt hay xấu, có hợp đạo lý, lẽ phải hay không đều dựa vào các chuẩn mực quy tắc được xây dựng lên từ cộng đồng.

• Xuất phát từ nhu cầu chống thiên tai, giặc ngoại xâm

Do địa lý, lịch sử, người Việt đã phải sớm tập hợp nhau chống thiên tai và ngoại xâm nên tính cộng đồng cao. Tính cộng đồng này, qua hàng nghìn năm, được nuôi dưỡng bởi nhiều giá trị văn hóa tạo ra những truyền thống gắn bó người dân, có những yếu tố văn hóa này, như một nhà nghiên cứu Nhật nhận định: “Giống như gió; chúng ta sống trong gió nhưng không nhìn thấy gió”.

Trong cuộc sinh tồn và phát triển, dân tộc Việt Nam luôn phải gồng mình lên để chiến đấu chống lại các thế lực ngoại bang hùng mạnh và thiện chiến, vận mệnh dân tộc không ít lần như “ngàn cân treo sợi tóc”. Trước nguy cơ nước mất nhà tan, sự sống còn của cá nhân gắn liền với sự tồn vong của cộng đồng nên tinh thần đoàn kết của dân tộc Việt Nam hình thành sớm. Điều này lý giải vì sao cộng đồng dân tộc Việt Nam cùng với Nhà nước trung ương tập quyền ra đời sớm, ngay vào lúc xây dựng nền móng cho chế độ quân chủ phong kiến dân tộc. Sự gắn kết cá nhân, gia đình, làng xã, Tổ quốc thành một khối thống nhất chính là bức thành đồng kiên cố giúp cộng đồng có thể vượt qua mọi dã tâm xâm lược, đưa đất nước đi lên cường thịnh và trường tồn.

2. BIỂU HIỆN CỦA TÍNH CỘNG ĐỒNG

Tính cộng đồng biểu hiện ở cách tổ chức đời sống cộng đồng, mà làng xã là một ví dụ tiêu biểu.

Theo Từ điển tiếng Việt (Trung tâm Từ điển học, 1995), “làng là khối dân cư ở nông thôn làm thành một đơn vị có đời sống riêng về nhiều mặt và là đơn vị hành chính thấp nhất thời phong kiến”.

Đặc điểm của làng xã cổ truyền là tính cộng đồng và tính tự trị, tự quản. Việc tổ chức nông thôn đồng thời theo nhiều nguyên tắc khác nhau tạo nên tính cộng đồng làng xã. Tính cộng đồng là sự liên kết các thành viên trong làng lại với nhau, mỗi người đều hướng tới những người khác. Tính cộng đồng nhấn mạnh vào sự đồng nhất (sự giống nhau). Do đồng nhất (cùng hội cùng thuyền, cùng cảnh ngộ) nên người Việt Nam luôn sẵn sàng đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau, coi mọi người trong cộng đồng như anh chị em trong nhà

Tiếng Việt mang hình bóng của tính cộng đồng người Việt rất đậm đặc

Đơn cử như trong tiếng Việt, không có đại từ ngôi thứ nhất và thứ hai chung cho mọi người mà phải thay bằng tiếng xưng hô trong thân tộc như: Ông, bà, bố, mẹ, anh, chị, em, con, cháu, cô, dì, chú, bác... Có lẽ đây cũng chính là một đặc thù của tiếng Việt so với ngôn ngữ khác trên thế giới.

Tính cộng đồng còn được thể hiện qua phong tục, tín ngưỡng, lễ hội của người Việt

Bản thân lễ hội chứa đựng trong đó các giá trị to lớn, hướng con người tới “cái thiêng”, có sức gắn kết cộng đồng, hấp dẫn, lôi cuốn các tầng lớp xã hội, trở thành một nhu cầu, một khát vọng của nhân dân trong nhiều thế kỷ.

Tính cộng đồng cũng được hình tượng hóa qua nhiều truyền thuyết, huyền thoại

Chúng được biểu hiện thành các yếu tố biểu tượng sinh động, đặc trưng như: “Con Rồng, cháu Tiên”, “Thánh Gióng”, “Sơn Tinh-Thủy Tinh”... Qua đó, ta thấy một dân tộc mà ngay từ thuở sơ khai đã gắn bó với nhau bằng nghĩa tình đồng bào ruột thịt, và lại kề vai sát cánh bên nhau bước vào cuộc trường chinh dựng nước và giữ nước, chung sức đồng lòng chiến đấu với bao thiên tai, địch họa để kiêu hãnh trường tồn.

3. TÁC ĐỘNG CỦA TÍNH CỘNG ĐỒNG: TÍCH CỰC & HẠN CHẾ

Mặt tích cực, tính cộng đồng là nền tảng của tinh thần dân tộc và lòng yêu nước quý báu

• Tinh thần tập thể và ý thức trách nhiệm

Tính cộng đồng có những tác động tích cực đối với đời sống xã hội. Do có tính cộng đồng mà người Việt luôn có tinh thần tập thể, ý thức trách nhiệm. Trong mỗi hành vi ứng xử, trong lối sống và nếp nghĩ, con người luôn nghĩ đến cộng đồng, đến tập thể, luôn để ý đến các mối liên hệ xung quanh, tránh những việc làm phương hại đến tập thể. Vì tập thể, người ta sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân. Cũng vì thế mà người phương Đông nói chung, người Việt nói riêng thường đề cao nghĩa vụ, trách nhiệm (khác với phương Tây thường coi trọng quyền lợi).

• Giàu lòng nhân ái, đoàn kết, sẻ chia, bình đẳng

Vì có tinh thần tập thể nên người Việt giàu lòng nhân ái, đoàn kết, sẻ chia. Những người trong làng sống nương tựa vào nhau, vì nhau, cởi mở, hòa đồng, do đó, họ đối xử với nhau rất giàu tình nghĩa, coi trọng tình làng nghĩa xóm, “tương thân tương ái”, “thương người như thể thương thân”, “lá lành đùm lá rách” đầy nhân ái, sẻ chia. Cũng nhờ đó, người Việt đã hạn chế sự vô cảm, ích kỷ cá nhân. Bởi lẽ, con người gắn kết cộng đồng sẽ không chấp nhận lối sống hờ hững, vô trách nhiệm. Mọi vấn đề nảy sinh đều được giải quyết bằng tình nghĩa họ hàng, bà con, láng giềng một cách mềm dẻo, tạo nên nét văn hóa trọng tình. Do đề cao tính cộng đồng nên trong xã hội Việt Nam truyền thống, có một sự đồng nhất (giống nhau, bình đẳng với nhau) cũng chính là ngọn nguồn của nếp sống dân chủ-bình đẳng bộc lộ trong nguyên tắc tổ chức nông thôn theo địa bàn cư trú, theo nghề nghiệp, theo phe giáp...

Như vậy, có thể thấy, tính cộng đồng có mặt tích cực là tạo sự đồng thuận, thống nhất cao trong cộng đồng, giúp tập hợp, huy động được sức mạnh của số đông, tạo nên một tập thể đoàn kết, gắn bó để đạt được mục tiêu chung và cao nhất. Phát triển được tinh thần cộng đồng lành mạnh là cơ sở để nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc.

Mặt hạn chế, tính cộng đồng mang theo cả tính ỷ lại, xu thế đám đông

• Thói dựa dẫm, tâm lý xuề xoà

Sự đồng nhất (giống nhau) dẫn đến chỗ người Việt Nam hay có thói dựa dẫm, ỷ lại vào tập thể, tâm lý xuề xòa, đại khái, tâm lý đám đông: “Nước trôi thì bèo trôi”, “nước nổi thì thuyền nổi”. Tệ hại hơn nữa là tình trạng “Cha chung không ai khóc”, “Lắm sãi không ai đóng cửa chùa”... Dù khó khăn hoạn nạn, có người cũng hành xử theo tư duy “mặc kệ”: “Toét mắt là tại hướng đình/Cả làng toét mắt, riêng mình em đâu”. Hiện tượng “hôi của”, “đánh hội đồng”... xảy ra gần đây khiến cho không ít người khốn đốn là hiện tượng đáng buồn.

• Tư tưởng an phận thủ thường, cả nể

Người Việt cũng có tư tưởng an phận thủ thường và cả nể, làm gì cũng sợ động chạm “rút dây động rừng” nên thường “dĩ hòa vi quý”, giải quyết vấn đề êm thấm theo kiểu “đóng cửa bảo nhau”, tránh “vạch áo cho người xem lưng”.

• “Xấu đều hơn tốt lỏi”

Tính cộng đồng đề cao tập thể cũng dẫn đến tâm lý coi nhẹ cá nhân. Bị ràng buộc bởi quan hệ cộng đồng, trách nhiệm, con người lắm lúc quên đi nhu cầu, hạnh phúc cá nhân. Lại thêm tư tưởng bình quân, cào bằng, đồng nhất tập thể nên nảy sinh thói đố kỵ, không chấp nhận sự vượt trội của người khác. Họ thà “xấu đều hơn tốt lỏi”, “khôn độc không bằng ngốc đàn”... Điều này khiến cho người Việt không tạo ra được một sự hiệp thông thống nhất, khả năng làm việc nhóm không hiệu quả, dẫn đến việc “một người làm thì tốt, ba người làm thì tồi, bảy người làm thì hỏng”.

Một xã hội muốn phát triển thì cá nhân phải được tôn trọng, năng lực cá nhân phải được giải phóng. Một cộng đồng quá coi trọng tính tập thể thì yếu tố cá nhân bị lu mờ, vai trò và lợi ích của cá nhân bị gạt bỏ để phục vụ cộng đồng và tập thể.

Cũng như các giá trị khác trong bảng giá trị văn hóa dân tộc Việt Nam, tính cộng đồng là kết quả của nền văn minh lúa nước, của lịch sử chống thiên tai, địch họa bi thương nhưng cũng rất anh hùng của người Việt. Giá trị đó đã sinh thành, sống cùng dân tộc suốt hàng nghìn năm.

Nhưng tính cộng đồng của người Việt có tính tương đối và tính lịch sử cụ thể. Trong công cuộc đổi mới, chủ động hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay đang đặt giá trị văn hóa Việt Nam trước những yêu cầu, thử thách mới. Nhìn nhận lại giá trị cộng đồng truyền thống là một cách để “ôn cố nhi tri tân”. Nhận diện đúng đắn những giá trị và hạn chế của tính cộng đồng, từ đó có giải pháp kịp thời để “gạn đục khơi trong”, khắc phục những hạn chế, khiếm khuyết, làm tỏa sáng, lan tỏa những mặt tích cực, tốt đẹp đến cộng đồng hiện tại như một thứ sức mạnh mềm văn hóa cho phát triển bền vững đất nước là việc làm cấp thiết và ý nghĩa hiện nay.

_____________

Tham khảo:

1. Nguyễn Diệu Hương, “Tiếp cận tính cộng đồng: Những bàn luận

   và nghiên cứu về tính cộng đồng ở Việt Nam,” Th“ng tin Khoa học xž hội, số 7.2016, https://vjol.info.vn/index.php/ssir/article/download/26168/22389/.

2. Nghiêm Thị Thu Nga, “Tính cộng đồng của người Việt,” Tạp chí Chính trị Quân đội Nhân dân, ngày 13 tháng 11 năm 2018, https://ct.qdnd.vn/van-hoa-xa-hoi/tinh-cong-dong-cua-nguoi-viet-526617.

3. Nguyễn Thị Thu Huyền, “Đôi nét về văn hóa làng xã và sự ảnh hưởng đến thực hiện dân chủ cơ sở,” Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2025, http://vanhoanghethuat.vn/doi-net-ve-van-hoa-lang-xa-va-su-anh-huong-den-thuc-hien-dan-chu-co-so.htm.

   Subscribe now

Không thể chỉ nhìn vào bằng cấp hay danh vị để kết luận một người có văn hoá hay không. Trong thực tế, người bán rau ngoài chợ, người tài xế xe ôm, hay bác bảo vệ trường học đôi khi lại khiến ta nể phục về cách ứng xử tử tế, thái độ sống có đạo lý, và sự tinh tế trong giao tiếp. Ngược lại, có không ít người đạt học vị cao, giữ vị trí quan trọng nhưng lại ứng xử kém văn minh, thiếu thành thật, thiếu trách nhiệm - những điều khiến họ trở nên "vô văn hoá" trong mắt cộng đồng. Văn hoá vì thế không phải là cái áo khoác ngoài để trình diễn, mà là chất liệu nền tảng làm nên nhân cách và khí chất của con người.

Ở bài viết này, ta tạm thời nhìn nhận văn hoá ở lăng kính từ rộng tới hẹp, từ văn hoá nhân loại đến văn hoá dân tộc và rồi là văn hoá cá nhân.

VĂN HOÁ TOÀN NHÂN LOẠI - TƯ TƯỞNG VỀ VĂN HOÁ CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

Trong cuốn “Hồ Chí Minh: Toàn tập - tập 3” Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá. Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”.

Văn hoá, theo Người, là tổng thể những gì con người tạo ra trong hành trình tồn tại và phát triển. Và chính vì nó là sản phẩm sống còn, nên văn hoá vừa phản ánh, vừa định hình con người.

VĂN HOÁ DÂN TỘC - “VĂN HOÁ CÒN THÌ DÂN TỘC CÒN, VĂN HOÁ MẤT THÌ DÂN TỘC MẤT”

Đối với Việt Nam, văn hoá dân tộc không chỉ là thành quả của quá trình lịch sử nghìn năm dựng nước và giữ nước, mà còn là bản sắc riêng biệt – nơi hội tụ của lòng yêu nước, tinh thần cộng đồng, lòng bao dung, sự giản dị và nhân hậu. Người Việt sống dựa vào làng, dựa vào cộng đồng, vào nếp nhà, vào câu ca dao mẹ hát. Chính mối liên hệ chặt chẽ giữa cá nhân – gia đình – làng – đất nước đã tạo nên một nền văn hoá mà trong đó, sự hài hoà, tình cảm, và tinh thần cố kết đóng vai trò trung tâm. Người có văn hoá ở đây không chỉ là người biết đọc sách, biết nghe nhạc cổ truyền, mà là người sống có nghĩa có tình, biết sẻ chia, biết giữ lòng ngay cả khi không ai nhìn thấy.

Ở góc độ xã hội học, văn hoá có thể chia làm hai mảng: văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần. Đền chùa, nhà rường, áo dài, tranh dân gian, nhạc cụ truyền thống – là biểu hiện của văn hoá vật chất. Còn trong tâm tưởng, trong tín ngưỡng, trong hệ thống giá trị, trong lễ nghĩa, trong cách nhìn người và xử thế – đó là thế giới của văn hoá tinh thần. Không thể có một nền văn hoá đích thực nếu thiếu một trong hai yếu tố đó. Điều quan trọng là cá nhân biết tiếp nhận và thể hiện văn hoá như một phần gắn bó tự nhiên với đời sống, chứ không phải một thứ phải gồng gánh hoặc phô trương. Một người đi lễ chùa thành kính, không xả rác, không chen lấn, không xin xỏ điều vụ lợi – chính là một người có văn hoá, dù họ không đọc một trang sách triết học nào cả.

VĂN HOÁ CÁ NHÂN - LÀM SAO ĐỂ ĐÁNH GIÁ MỘT NGƯỜI CÓ VĂN HOÁ HAY KHÔNG?

Nguyên Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông Lê Doãn Hợp từng đưa ra ba thước đo sâu sắc về người có văn hoá: văn hoá ứng xử, văn hoá trí tuệ, và văn hoá vật chất.

1. Văn hoá ứng xử: Một người có văn hoá ừng xử tốt là người xuất hiện ở đâu cũng làm cho mọi người xung quanh cảm thấy dễ chịu. Nếu làm cho mọi người khó chịu là thiếu văn hoá. Cố nhiên sự dễ chịu phải có đủ ba chữ T làm nền là Trung Thực, Thẳng Thắn và Tình Nghĩa.

2. Văn hoá trí tuệ: Một người có văn hoá trí tuệ là một người mới gặp thì ngại; Nói chuyện thì khoái; Chia tay mong muốn ngày gặp lại. Gặp nhau rồi mà không muốn gặp lại là thiếu văn hoá.

3. Văn hoá vật chất: Một người có văn hoá là một người luôn luôn hưởng thụ đúng thành quả lao động của mình. Hưởng quá đi là thiếu văn hoá với người khác, sẽ khó an toàn. Với thước đo vật chất, một người có văn hoá là không bao giờ cầm tiền của ai khi mình không có công. Nếu có công thì công đến đâu cầm tiền đúng đến đó; Sẽ là một người luôn an toàn và có văn hoá.”

Ông nhấn mạnh rằng người có văn hoá là người luôn khiến người khác cảm thấy dễ chịu, nói chuyện khiến người ta muốn gặp lại, và sống đúng với thành quả lao động của mình. Những định nghĩa này không chỉ thực tế mà còn dễ ứng dụng trong đời sống hàng ngày – từ cách trả lời email, đi xe ngoài phố, đến cách hành xử nơi công cộng. Nếu mỗi người đều tự soi mình qua ba tấm gương ấy, xã hội sẽ nhân văn hơn rất nhiều.

Khi ta trả lời cho câu hỏi “Thế nào là người có văn hoá?”, ta thường nghĩ đến văn hoá trong “trình độ văn hoá” ta thường ghi trong sơ yếu lý lịch - ứng với cấp độ học vấn của mỗi người. Song, văn hoá của cá nhân không thật sự có thước đo chuẩn mực, đúng đến từng con số như 10/10 hay 12/12. Cách đánh giá một người có văn hoá hay không cần được nhìn nhận bao quát từ cách nghĩ, cách hành xử đẹp, có đạo đức, có trí tuệ và phù hợp với từng hoàn cảnh khác nhau của cá nhân đó.

Tất nhiên, văn hoá là một phạm trù rộng lớn, không có thước đo tuyệt đối. Nhưng có những chuẩn mực ngầm được cộng đồng xã hội xây dựng và truyền lại qua nhiều thế hệ. Đó là khi ta nhìn một người mà thấy an tâm, khi ta nghe họ nói mà thấy đáng tin, khi ta sống gần mà không sợ tổn thương. Khi ấy, ta đang đứng trước một người có văn hoá – không cần kiểm tra hồ sơ học bạ hay hỏi về mức thu nhập. Và để có thể đánh giá đúng ai đó, trước hết ta cần sống như một người có văn hoá đã. Vì văn hoá không phải để chấm điểm người khác, mà để soi sáng chính mình.

Vậy, bạn có nghĩ mình là người có văn hoá không?

Subscribe now

Leave a comment