Trong cái thời đại mà người ta sùng bái bằng cấp, tôn thờ sự chuẩn bị hoàn hảo và những bản kế hoạch kinh doanh bóng bẩy, chúng ta đang tự trói chân mình trong sự cầu toàn hèn nhát. Nhiều doanh nghiệp loay hoay tích lũy đủ thứ “vớ vẩn” trước khi dám dấn thân, để rồi nhìn cơ hội trôi tuột vào tay kẻ khác.

Tại sao một đám dân Toán “đếch biết gì” về kinh doanh lại có thể dẫn dắt FPT Software từ con số không thành đế chế tỷ đô? Câu trả lời không nằm ở những giáo trình MBA hàn lâm, mà ở triết lý “ngông” và cực kỳ thực dụng của ông Nguyễn Thành Nam. Dưới đây là 5 tư duy “ngược đời” giúp bạn đập tan những định kiến cũ kỹ để tiến thẳng ra sân chơi toàn cầu.

1. “Đek biết gì cũng tiến” – Nghệ thuật của việc “Unlearn” (Học cách quên)

Triết lý “Đek biết gì cũng tiến” không phải là sự liều lĩnh mù quáng, mà là đỉnh cao của nhận thức. Khi bước vào một thị trường xa lạ hay một lĩnh vực công nghệ mới, chính những “kinh nghiệm đầy mình” lại là xiềng xích nặng nhất.

Khái niệm cốt lõi ở đây là Unlearn – học cách quên. Hãy nhìn vào bài học xương máu của FPT khi làm phần mềm cho ngân hàng năm 1997. Trong khi các ngân hàng muốn nâng cấp lên hệ thống theo chuẩn toàn cầu – tức là họ muốn đi “ô tô”, thì đội ngũ kỹ thuật Việt Nam vẫn mải mê thuyết phục họ dùng giải pháp “xe máy” vì đó là thứ chúng ta giỏi nhất. Kết quả? Thất bại ê chề. Muốn lái ô tô, bạn buộc phải quên cái tay ga xe máy đi.

Cái tinh thần đếch biết gì ấy chính là tâm thế sẵn sàng bỏ lại hào quang cũ để học cái mới với tốc độ thần sầu. Càng khó, càng mới, cái “đầu rỗng” càng có lợi thế cạnh tranh.

2. Đừng phí tiền tìm “nhân tài”, hãy tạo ra “trận đánh”

Triết lý nhân sự của ông Nam rất phũ: “Đừng phí tiền trải thảm đỏ mời giáo sư, tiến sĩ về ngồi chơi xơi nước. Hãy ném họ vào chỗ chết, vào những trận đánh thực sự.” Doanh nghiệp tốt không thu hút người bằng tiền, mà bằng “bài toán khó” và “thách thức thật”.

Quên cái tư duy quản trị tĩnh tại đi, hãy nhớ lấy 3 điểm này:

• Tạo cơ hội trước, nhân tài theo sau: Cứ vẽ ra game hay, trận đánh lớn, nhân tài sẽ tự tìm về nườm nượp mà chẳng cần thảm đỏ.

• Người tài là người làm được việc: Đừng quan tâm bằng cấp. Đứa nào đóng được cái bàn đàng hoàng để khách hàng chịu rút tiền mua, đứa đó là tài.

• Dự án là giáo trình: Triết lý “Công ty là trường học, khách hàng là thầy giáo, dự án là giáo trình” chính là cách đào tạo thực chiến nhất. Cứ vứt nhân viên vào trận, họ sẽ tự biết cách sinh tồn và trưởng thành.

3. Sức mạnh của “Người thường” và triết lý “Làng nghề”

Lịch sử cho thấy Nguyễn Huệ cực giỏi dùng người tài, nhưng Nguyễn Ánh lại thắng trong dài hạn vì giỏi dùng “người thường”. Để xây dựng quy mô công nghiệp bền vững, bạn không thể dựa vào vài ngôi sao lẻ loi. Bạn cần một đội quân “nông dân” được trang bị quy trình chuẩn mực.

FPT Software vận hành theo mô hình “Làng nghề” (như làng gốm Bát Tràng) với hai trụ cột sống còn:

• Tính làm chủ (Ownership): Người Việt cực ghét làm “thuê”, nhưng cực khoái làm “chủ”. Thà làm “đầu gà” còn hơn “đuôi voi”. Mô hình làng nghề cho phép mỗi đơn vị nhỏ được tự quyết, tự làm chủ vận mệnh của mình trong một hệ sinh thái lớn.

• Tiêu chuẩn hóa (CMM/CMMi): Người thường thường “vô kỷ luật”. Vì vậy, phải dùng quy trình quốc tế làm cái khuôn để biến những “viên đá hộc” lồi lõm thành những “viên gạch” vuông vức, có thể xếp chồng lên nhau thành tòa lâu đài tỷ đô.

4. Tư duy “Makers” – Trách nhiệm như gả con gái về nhà chồng

Thế giới chia làm hai loại người: Người làm ra sản phẩm (Makers) và người đi buôn (Buyers). Bi kịch của giáo dục là đào tạo ra những “ông buôn” chẳng hiểu gì về lõi sản phẩm, dẫn đến việc đi mua dây chuyền 10 triệu đô trong khi người có tư duy “Maker” chỉ cần 500.000 đô là xong việc.

Tư duy “Making” đúng nghĩa là:

• Làm trước, nói sau: Đừng bàn viển vông về tàu vũ trụ khi cái bút chì hay cái bàn còn làm chưa xong. Phải tháo lắp, phải chạm tay vào thực tế trước khi lý luận.

• Lo ngày lo đêm: Bán sản phẩm không phải là xong chuyện. Người làm sản phẩm phải có trách nhiệm trọn đời với tạo tác của mình.

5. Ra thế giới bằng bản sắc, không phải bằng sự bắt chước

Muốn thế giới kính trọng, đừng làm một bản sao mờ nhạt của phương Tây. Một doanh nghiệp vĩ đại phải mang đậm bản sắc quốc gia: Ford rất Mỹ, Toyota rất Nhật, và FPT phải rất Việt Nam.

Việc đưa đàn bầu, võ Vovinam hay Ngày Phụ huynh vào văn hóa doanh nghiệp không phải là diễn trò, mà là chiến lược:

• Hiểu mình để hiểu người: Khi thấu hiểu sâu sắc văn hóa dân tộc, bạn mới đủ bản lĩnh để chạm tới “tâm hồn và cốt cách” của đối thủ hay khách hàng quốc tế.

• Sở trường là vũ khí: Thay vì mải mê sửa chữa những điểm yếu (sở đoản) một cách tuyệt vọng, hãy dùng sự chân thành, khả năng học nhanh và bản sắc độc bản của người Việt để tạo lợi thế cạnh tranh tuyệt đối.

Kết luận: Khoảng lặng của cung tên trước khi rời dây

Hành trình tiến ra thế giới luôn cần những “khoảng lặng” (Missing years) – như 8 năm “mất tích” của cụ Hồ hay những giai đoạn âm thầm chuẩn bị của FPT. Đó không phải là sự đứng im thụ động, mà là trạng thái “Nhu” – giống như lúc người xạ thủ đang kéo căng dây cung. Càng lặng, cung càng căng, lực bắn ra càng khủng khiếp.

Đừng sợ những lúc không ai biết mình là ai. Đó là lúc bạn đang nung nấu, đang chuẩn bị cho một cú nhảy vọt.

Câu hỏi dành cho các độc giả của COREfidence: Bạn có đủ dũng cảm để “unlearn” cái bằng đại học hay đống kinh nghiệm cũ kỹ của mình để bắt đầu một hành trình “đếch biết gì cũng tiến” hay không?