30/4 đọc “Gánh gánh gồng gồng”: Khi ta tự hỏi sống sao cho xứng đáng với cuộc đời này
Thế hệ sau may mắn được sống trong hạnh phúc lớn lao, càng cần nâng cao ý thức trách nhiệm cùng nhau viết tiếp câu chuyện hòa bình ấy.
Năm 2026, khi cả nước hướng về dấu mốc 51 năm ngày Giải phóng miền Nam (30/04/1975 - 30/04/2026), giữa nhịp sống hối hả và những kế hoạch nghỉ ngơi dài ngày, vẫn tồn tại đâu đó những khoảng lặng đủ sức nặng kéo tâm hồn ta trở về với văn hóa dân tộc. Đó là thế giới trong hồi ký “Gánh gánh gồng gồng” của đạo diễn Xuân Phượng.
Cuốn sách không chứa đựng những tư liệu lịch sử khô khan, mà là bản tuyên ngôn về nghệ thuật sống khoan dung, nơi nỗi đau được chuyển hóa thành sức mạnh và sự hy sinh được trải ra từng trang sách thông qua những ngôn từ chân thực nhất.
Đã mở cuốn sách này, bạn sẽ khó lòng dừng lại. Bởi lẽ, mỗi dòng chữ — được tác giả thổi hồn vào trang giấy, mang theo những thước phim cuộc đời được tráng bằng máu, nước mắt và nụ cười kiêu hãnh. Bạn sẽ thấy mình nín thở theo bước chân người thiếu nữ mười sáu tuổi trốn nhà đi kháng chiến, thấy lòng thắt lại trước tiếng khóc trẻ thơ dưới lòng địa đạo tối tăm, và rồi vỡ òa trước sự bao dung của một tâm hồn đã đi qua đủ mọi bão giông suốt thế kỷ.
Cuộc dấn thân từ nhung lụa đến rừng già
Năm 1945, lịch sử chứng kiến bước ngoặt định mệnh của cô thiếu nữ xứ Huế. Vốn là tiểu thư khuê các, thụ hưởng nền giáo dục tinh hoa tại trường tu viện Pháp, Xuân Phượng đã đưa ra lựa chọn khiến nhiều người bàng hoàng: nhảy lên con đò kháng chiến, bỏ lại chiếc xe đạp và ngôi nhà ấm êm sau lưng.
Sự dấn thân ấy không bắt nguồn từ những lý thuyết cao siêu, mà nảy sinh từ lòng trắc ẩn bản năng khi chứng kiến thân phận người nghèo khổ bị bỏ rơi lúc đau ốm. Bà từ bỏ đôi giày nhung để làm quen với đôi chân vạn dặm. Đôi chân thiếu nữ vốn chưa từng biết đến sỏi đá, chưa một lần chai sạn, nay phải bắt đầu những cuộc hành quân xuyên rừng, ngủ bờ ngủ bụi, cùng chia nhau nắm cơm vắt chan măng chua giữa đại ngàn.
Với bao lớp thanh niên ngày ấy, gác lại lợi ích cá nhân, tình yêu đôi lứa để theo đuổi sứ mệnh giành lại độc lập dân tộc không còn là “hy sinh”, mà là cách duy nhất khẳng định phẩm giá của những con người khao khát được cống hiến bằng cả thanh xuân và xương máu.
Triết lí “Nhìn” và “Thấy”
Xuyên suốt hồi ký, triết lý “Nhìn và Thấy” hiện lên như kim chỉ nam cho mọi hành động của bà Xuân Phượng. Nếu nhìn chỉ là sự quan sát bề mặt, thì thấy là khả năng thấu cảm xuyên qua những lớp bụi bặm của nghịch cảnh. Triết lý này đã tôi luyện nên một nữ bác sĩ quân y kiên cường, một phóng viên chiến trường dám xông pha vào khói lửa.
Lát cắt gây rúng động nhất diễn ra tại địa đạo Vĩnh Linh năm 1967 – nơi được mệnh danh là “tọa độ chết”. Dưới mưa bom bão đạn, trong bóng tối đặc quánh sâu chín tầng dưới lòng đất, bà đã tự tay đỡ đẻ cho một người phụ nữ. Giây phút tiếng khóc sơ sinh vang lên giữa âm thanh nổ chát chúa của bom đạn là khoảnh khắc bà không chỉ “nhìn” rõ sự khốc liệt của chiến tranh, mà còn “thấy” được mầm sống bất diệt đang bùng nở ngay trong lòng cái chết.
Sứ mệnh của bà không chỉ dừng lại ở việc gồng gánh chồng con, đồng đội qua gian khó, mà còn gánh cả gia tài văn hóa Việt Nam gửi đến năm châu.
Bà mang phim, mang tranh đi triển lãm khắp thế giới với mong muốn giúp bạn bè quốc tế không chỉ “Nhìn” dân tộc ta như một quốc gia nhỏ bé bị tàn phá bởi đạn bom và đầy rẫy nỗi đau, mà để họ thực sự “Thấy” hình ảnh Việt Nam đầy kiêu hãnh với những câu chuyện mang đậm nét văn hóa đặc sắc.
Bà muốn họ thấu thị rằng: người Việt không cần ban phát lòng thương, chúng ta cần sự tôn trọng dành cho những tâm hồn chưa bao giờ khuất phục trước sóng gió.
Nghịch lý của sự đầy đủ và cơn đói “ý nghĩa sống”
Đặt hành trình gánh gồng ấy bên cạnh nhịp sống đương đại, một khoảng trống mênh mông bỗng hiện ra. Chúng ta đang sống trong thời đại dư thừa mọi tiện nghi, công nghệ và thông tin đều nằm gọn trong lòng bàn tay. Thế nhưng, giữa sự đủ đầy ấy, dường như đang tồn tại một “cơn đói” khác – cơn đói về ý nghĩa sống. Nhiều người trẻ hôm nay dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, mông lung dù xung quanh không thiếu thứ gì. Khi thế giới mở ra quá nhiều sự lựa chọn, chúng ta vô tình phức tạp hóa những vấn đề cá nhân, loay hoay trong những nỗi đau nhỏ bé của riêng mình mà quên mất cách kết nối với dòng chảy lớn hơn của cuộc đời.
Thật khó để lý giải bằng logic thông thường rằng tại sao giữa sự thiếu thốn vật chất đến cùng cực, giữa cái đói, rét bủa vây, cha ông ta vẫn giữ được tâm thế vững chãi như bàn thạch. Có lẽ, sức mạnh ấy không đến từ những gì họ sở hữu, mà đến từ một gốc rễ tinh thần đã cắm đủ sâu vào lòng đất mẹ.
Ngày ấy, mỗi niềm vui hay nỗi buồn cá nhân đều được đặt trong nhịp đập chung của vận mệnh đất nước. Cái “Tôi” tự nguyện tan vào cái “Ta” rộng lớn, khiến mỗi bước chân họ dấn thân đều mang theo sức nặng của sứ mệnh.
Ngày nay, khi những giá trị hưởng thụ cá nhân được nâng lên quá cao, chúng ta vô tình đánh mất đi cảm giác khát khao đóng góp cùng tạo ra những giá trị mới cho xã hội. Liệu rằng sự “đầy đủ” về vật chất có vô tình làm “nghèo nàn” khả năng chịu đựng và khát khao cống hiến của chúng ta?
Sống sao cho xứng đáng với hoà bình
Hạnh phúc chúng ta đang hưởng thụ hôm nay đã được đánh đổi bằng máu xương và cả tuổi thanh xuân của những người như bà Xuân Phượng. Qua đó, “Gánh gánh gồng gồng” hiện lên như lời nhắc nhở đanh thép: Hòa bình là hành trình gìn giữ lâu dài, không phải điều hiển nhiên sẵn có.
Đừng để bản thân tan biến như mảnh rác vô danh giữa phố thị rực rỡ chỉ vì mải chạy theo những ham muốn nhất thời. Thế hệ sau may mắn được sống trong hạnh phúc lớn lao, càng cần nâng cao ý thức trách nhiệm cùng nhau viết tiếp câu chuyện hòa bình ấy.
Vì thế, nhân 30/04, hãy mở “Gánh gánh gồng gồng” ra, tìm lại nhịp đập của bản sắc dân tộc trong trái tim bạn. Từ đó, bạn sẽ nhận thấy giữa những biến động hối hả của thế giới, chỉ có sự chân thành và tình yêu quê hương mới đủ sức trở thành “mỏ neo” tâm hồn giúp bạn sống sao cho thật xứng đáng với cuộc đời này, với hoà bình mà cha ông đánh đổi.
Tác giả: Ngọc Hà Mi
Biên tập: Hoàng Thuý
Thiết kế: Vương Thảo
Team Corefidence