TẠI SAO CHIẾC LÁ “XA CÀNH” CÓ THỂ TRỞ THÀNH DI SẢN TƯ DUY CHO TRĂM NĂM SAU?
Nghệ sỹ Tạ Hải đã chọn cách “coi mình là cây”, lặng lẽ dâng hiến và tin tưởng tuyệt đối vào quy luật của sự tiếp nối.
Trong thời đại mà chúng ta bị bủa vây bởi sự sùng bái bằng cấp, những bản kế hoạch kinh doanh bóng bẩy và cả những phương pháp “chữa lành” hào nhoáng, dường như con người đang tự trói chân mình trong sự cầu toàn hèn nhát. Nhiều doanh nghiệp loay hoay tích lũy đủ thứ quy trình “vớ vẩn” trước khi dám dấn thân, để rồi nhìn cơ hội trôi tuột vào tay kẻ khác. Người trẻ mải mê đi tìm những công cụ từ bên ngoài như thiền hay các buổi chữa lành không hiệu quả mà quên mất rằng nội lực thực sự nằm ở khả năng “vùng dậy” từ bên trong và quan sát những điều bình dị nhất quanh mình.
Giữa dòng chảy hối hả và đầy biến động ấy, có một người đàn ông lặng lẽ thực hiện một cuộc “độc hành” về với thiên nhiên suốt hơn 60 năm. Không giáo trình hàn lâm, không màu vẽ đắt tiền, ông lang thang khắp ngõ ngách Hà Nội chỉ để nhặt nhạnh râu ngô, vỏ quýt và những chiếc lá rụng – thứ mà thế gian vốn coi là rác thải vô giá trị. Đó là nghệ sỹ Tạ Hải.
Nhưng nếu bạn chỉ nhìn thấy ở đây câu chuyện về một cụ già làm tranh giải khuây, bạn đã bỏ lỡ một bài học quản trị cuộc đời sắc bén nhất của người Việt đương đại: Cách dùng trực giác nhạy bén để biến “phế phẩm” thành di sản tư duy cho trăm năm sau, nơi mỗi chiếc lá xa cành đều mang theo mật mã của sự hồi sinh.
Học cách quên để bắt đầu: Khi “đầu rỗng” trở thành lợi thế
Trong kinh doanh hay nghệ thuật, chính những “kinh nghiệm đầy mình” đôi khi lại là xiềng xích nặng nhất. Muốn lái ô tô, bạn buộc phải quên cái tay ga xe máy đi. Nghệ sỹ Tạ Hải bước vào thế giới tranh lá với một “cái đầu rỗng” hoàn toàn. Vốn là một nhà báo của Đài Tiếng nói Việt Nam, công việc của ông đòi hỏi sự nhanh nhạy, đi nhiều, biết nhiều để làm phong phú vốn sống. Thế nhưng, khi đứng trước lá, ông chọn cách tĩnh lại để lắng nghe. Ông tâm niệm: “Làm báo giúp mình mở tầm mắt; nhưng khi ngồi vẽ thì thời gian chậm lại, tĩnh lặng để suy nghĩ sâu sắc hơn”.
Nghịch lý ở chỗ: Khi người ta càng cố vẫy vùng trong mớ kiến thức sách vở, họ càng xa rời bản chất. Nghệ sỹ Tạ Hải thì ngược lại, ông làm trống tâm trí để thấu thị thiên nhiên. Khoảnh khắc ông tìm ra màu đỏ từ chiếc vỏ trầu của mẹ ở chợ Bắc Qua chính là đỉnh cao của sự thấu thị ấy. Màu đỏ rực rỡ nhưng khô kiệt đó không đến từ ống màu công nghiệp, nó đến từ trực giác của một người con luôn khao khát cái chân thật. “Mẹ đã gợi ý cho tôi tìm ra màu đỏ này, và nó đã đi theo tôi suốt hành trình sáng tạo”.
Từ đó, ông tạo ra mảng tường rêu phong nhờ bã cà phê, thấy nét vương giả trong lá xà cừ hay sự tinh khiết trong vỏ tỏi. Ông chứng minh triết lý thực dụng của một người dám làm (Maker): Chạm tay vào thực tế trước khi lý luận viển vông. Khi bạn đủ dũng cảm để rũ bỏ những quy chuẩn cũ kỹ, thiên nhiên sẽ tự mở ra cho bạn một bảng màu kỳ diệu mà không một phòng thí nghiệm nào có thể tái tạo.
Triết lí nhân văn từ vòng đời của những chiếc lá “xa cành”
Nếu dừng lại quan sát một chiếc lá rụng, bạn sẽ thấy điều gì?
Khi nghiên cứu sâu vào vòng đời của những chiếc lá, nghệ sỹ Tạ Hải đúc kết một triết lý nhân sinh khiến bất kỳ ai cũng phải sững sờ về tính thời sự của nó. Chiếc lá nảy mầm từ kẽ lá, xanh mướt dâng hiến cho đời, rồi lặng lẽ rụng xuống. Ông khéo léo từ chối dùng từ “lìa cành” vì nó mang sắc thái đau đớn, ông gọi đó là “xa cành về với đất”.
Chiếc lá rụng xuống một cách bình thản, vô tư, không gợn sóng băn khoăn bởi nó thấu hiểu quy luật tuần hoàn tuyệt đối: Sau khi rời cành, nó trở thành phân bón, hóa thân thành dưỡng chất để nuôi dưỡng chính cái cây đã sinh ra nó, nhường chỗ cho một chồi non mới mọc lên ngay tại chính kẽ lá ấy. Hành trình của lá chính là tấm gương soi cho quy luật Sinh – Lão – Bệnh – Tử của mỗi con người. Thay vì sợ hãi sự kết thúc, nghệ sỹ Tạ Hải nhìn thấy ở đó sự chuyển giao đầy trách nhiệm và tình yêu thương.
Ông thường nói: “Vòng đời chiếc lá nhân văn ghê lắm. Khi nó hoàn thành sứ mệnh rồi, nó lặng lẽ rời vị trí một cách bình thản để nhường chỗ cho những chồi non mới nhú lên”. Nếu con người biết sống và buông bỏ nhẹ nhàng như một chiếc lá, xã hội sẽ bình an biết bao. Sự chết không phải là tận cùng, mà là sự chuẩn bị cho một cuộc hồi sinh. Đó không phải là sự đứng im thụ động, mà là trạng thái của một sợi dây cung đang căng, chuẩn bị tạo sức bật mạnh mẽ cho thế hệ tiếp nối. Khi bạn hiểu rằng mình “về với đất” chứ không phải “rơi xuống đất”, bạn sẽ thấy mỗi giai đoạn của cuộc đời đều có giá trị rất riêng.
Bạn mong muốn để lại cho đời sau tài sản vật chất, hay tài sản tư duy?
Trong thế giới sùng bái vật chất, nơi sản phẩm bị coi là món hàng chộp giật, nghệ sỹ Tạ Hải chọn định vị mình là cái cây: Lặng lẽ dâng hiến sắc màu mà không mưu cầu trả ơn. Ông mang cái nhìn cực “ngông” về giá trị: “Tôi bán ít tranh. Vì cứ khi nào về mà nghĩ ngay đến chuyện bán là tranh sẽ xấu đi. Hãy coi mình là cây mà thôi!”. Với ông, mỗi bức tranh phải mang trách nhiệm trọn đời, như người cha gả con gái về nhà chồng, luôn mong mỏi đứa con mang lại giá trị thực cho “nhà chồng” thay vì tư duy mua đi bán lại của kẻ đi buôn.
Thông điệp ông gửi lại thế hệ 100 năm sau thấm đẫm tư duy hệ thống và lòng biết ơn: “Hãy trân trọng cuộc sống và thiên nhiên. Phải biết ơn người đi trước đã tạo điều kiện cho mình có cuộc sống hôm nay.” Tài sản vật chất sẽ hao mòn, nhưng tài sản tư duy về sự tĩnh tại là thứ trường tồn. Việc ông tỉ mẩn ghép từng sợi râu ngô giữa mùa hè nóng nực, không dám bật quạt vì sợ lá bay, chính là cách giáo dục bằng “thân giáo” – dùng hành động thực tế truyền lửa cho hậu thế.
Sự kiên trì ấy chạm đến cả những người xung quanh: Bà giúp việc nhặt vỏ tỏi, đứa cháu ngoại tập dán lá cùng ông. Đam mê, với ông, không phải sự hào hứng nhất thời mà là suy nghĩ chín chắn để tìm thấy ý nghĩa trong việc mình làm. Ông không khuyên nhủ suông, ông sống và làm việc như tấm gương phản chiếu: Muốn gặt hái thành quả, phải học cách đối diện với khắc nghiệt, sự tỉ mẩn và những thất bại ngẫu nhiên.
Tạm kết:
Nghệ thuật từ những bức tranh lá của nghệ sỹ Tạ Hải không chỉ là câu chuyện hồi sinh những mẩu vụn thiên nhiên, mà là một lời nhắc nhở đanh thép về sự hữu hạn của đời người. Chúng ta thường mải mê tích trữ những giá trị hữu hình, để rồi run rẩy trước quy luật của thời gian. Nhưng hãy nhìn cách chiếc lá của ông “xa cành”: nó không rơi xuống trong sự lãng quên, nó chủ động tan vào đất để trở thành dưỡng chất nuôi dưỡng thế hệ kế cận. Đó là sự “biến mất” đầy kiêu hãnh và trách nhiệm của một sinh mệnh đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh xanh.
Bạn sẽ chọn rụng xuống như một mảnh rác vô danh, hay chấp nhận hóa thân thành di sản tư duy cho trăm năm sau? Nghệ sỹ Tạ Hải đã chọn cách “coi mình là cây”, lặng lẽ dâng hiến và tin tưởng tuyệt đối vào quy luật của sự tiếp nối. Di sản ông để lại không chỉ nằm trong những khung tranh, mà nằm ở chính cách ông dạy chúng ta đối diện với sự kết thúc bằng tâm thế của một người làm chủ cuộc đời: Nhẹ nhàng, tự tại và tràn đầy lòng biết ơn.
Tác giả: Ngọc Hà Mi
Nhằm đánh dấu cột mốc quan trọng cho sức sáng tạo bền bỉ suốt 60 năm, Tranh Lá Tạ Hải trân trọng mời quý khán giả yêu nghệ thuật đến tham dự Triển lãm cá nhân lần thứ ba của nghệ sỹ mang tên “Cuộc chơi với lá”. Sự kiện sẽ giới thiệu hơn 80 tác phẩm mới nhất của ông.
+ Địa điểm: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Đống Đa, Hà Nội).
+ Thời gian mở cửa: 15/04 – 19/04/2026.
+ Lễ khai mạc: 17:30 ngày 14/04/2026
Đặc biệt, kính mời quý vị tham gia 2 buổi giao lưu trực tiếp cùng NS Tạ Hải:
+Chủ đề “Hành trình tìm lá”: 15:30 – 16:30, Thứ Năm ngày 16/04/2026 (Khám phá hành trình 60 năm tìm tòi chất liệu).
+ Chủ đề “Cuộc chơi với lá”: 15:30 – 16:30, Thứ Bảy ngày 18/04/2026 (Cùng “đoán” chất liệu và nghe nghệ sỹ bật mí ý nghĩa ẩn sau mỗi tác phẩm).