TRỰC GIÁC VIỆT: VŨ KHÍ DUNG HÒA HAI DÒNG NƯỚC ĐÔNG, TÂY
Nghệ sỹ Tạ Hải giải mã sự kết thúc theo cách khác hẳn: "Chiếc lá không chết đi, nó chỉ xa cành để về với đất mẹ, hóa thân thành dưỡng chất cho chồi non mọc lên".
Nhiều người Việt xa xứ đang nếm trải nghịch lý đau đớn: Sở hữu cuộc sống tiện nghi, sòng phẳng tại phương Tây nhưng bên trong luôn tồn tại sự kiệt quệ khó gọi tên. Bạn vận hành như cỗ máy, tập thói quen dọn dẹp lịch trình (clear the schedule) mỗi cuối tuần để tìm sự cân bằng, nhưng lo âu vẫn bám đuổi. Ngồi trong ngôi nhà rộng lớn, hiện đại nơi xứ người, bạn thấy trống rỗng thay vì bình an.
Thực tế, không ít người cố dùng sự bận rộn hoặc những chuyến du lịch đắt đỏ khỏa lấp khoảng trống, nhưng tâm trí vẫn chạy đua với hóa đơn và áp lực khẳng định vị thế của mình.
Trong thế giới hối hả ấy, có một người đàn ông ở Hà Nội suốt 60 năm qua đã âm thầm nhặt nhạnh râu ngô, vỏ tỏi và lá rụng để hóa giải chính sự căng thẳng ấy. Ông là nghệ sỹ Tạ Hải. Với ông, nhặt “rác” không phải hành động tiêu khiển lúc tuổi già, mà là cách duy trì sự tỉnh táo giữa một thế giới quá vội vã.
Đừng nhầm lẫn giữa “Rảnh rỗi” và “Tĩnh lặng”
Tại phương Tây, chúng ta được dạy rằng nghỉ ngơi là khoảnh khắc giúp tái tạo sức lao động, là việc “cắt dán” những khoảng trống vào lịch trình. Nhưng có bao giờ bạn thấy rằng, dù đã dành cả ngày chủ nhật để không làm gì, đầu óc vẫn luẩn quẩn dự tính cho tuần sau?
Với nghệ sỹ Tạ Hải, sự tĩnh lặng không đến từ việc xóa bỏ công việc, mà đến từ việc dành trọn vẹn sự hiện diện cho điều giản dị nhất. Khi ông tỉ mẩn ghép từng sợi râu ngô hay mẩu vỏ tỏi giữa cái nóng hè Hà Nội, ông không nghỉ ngơi theo kiểu thụ động. Ông đang thực hiện một cuộc trò chuyện đầy thấu hiểu với thiên nhiên.
Từng là nhà báo luôn phải chạy đua với tin tức, ông chọn lá để tìm lại nhịp thở riêng. “Làm báo giúp mình mở tầm mắt, nhưng vẽ tranh giúp mình đọng lại”. Người xa xứ có lẽ không cần trốn chạy khỏi sự bận rộn để tìm bình an. Bình an vốn nằm ở khả năng “đọng lại” ngay trong dòng chảy hối hả đó. Khi bạn dành thời gian đứng lại quan sát chiếc lá rụng trên vỉa hè Paris hay New York với sự rung cảm thay vì vẻ thờ ơ, bạn sẽ nhận ra: Khoảng lặng thực sự là lúc nạp đầy năng lượng bằng sự quan sát sâu sắc, chứ không phải lúc bỏ trống thời gian một cách vô định.
Trực giác: Sợi dây kết nối giữa hai thế giới
Văn hóa phương Tây dạy chúng ta phân tích mọi thứ thành những con số và bảng biểu. Nhưng có những giá trị không thể đo lường bằng logic. Ví dụ, nghệ sỹ Tạ Hải tìm ra màu đỏ cho tác phẩm từ chính chiếc vỏ trầu của mẹ mình. Đó không phải kết quả của một phép tính hóa học, mà là sự nhạy bén kết nối với ký ức và tình thương.
Nỗi đau của người xa xứ thường đến từ việc cố gồng mình sòng phẳng và rạch ròi để giống người bản địa, để rồi kiệt quệ trong sự khô khốc của lý tính. Nghệ sỹ Tạ Hải nhắc nhở: đừng sợ một “đầu rỗng”. Trong công việc hay cuộc sống, khi bạn dám rũ bỏ những quy chuẩn cứng nhắc để lắng nghe trực giác – thứ “mã gene” nhạy bén của người Việt – bạn sẽ tìm thấy những giải pháp mà logic không bao giờ chạm tới được. Chính sự kiên nhẫn “nhặt lá” và niềm tin vào cảm nhận cá nhân giúp bạn giữ vị thế riêng biệt trên đất khách. Đừng cố hòa tan, hãy giữ lấy sự nhạy cảm thiên bẩm của mình như một lợi thế cạnh tranh duy nhất.
“Xa cành” không hẳn là mất gốc
Nỗi khắc khoải lớn nhất của kiều bào là sợ “mất gốc”. Bạn sợ khi rời quê hương, mình chỉ là chiếc lá rụng vô danh nơi xứ người, không có điểm tựa. Nhưng nghệ sỹ Tạ Hải giải mã sự kết thúc theo cách khác hẳn: “Chiếc lá không chết đi, nó chỉ xa cành để về với đất mẹ, hóa thân thành dưỡng chất cho chồi non mọc lên”.
Đây là sự đối chiếu đầy nhân văn giữa khái niệm “Lìa bỏ” và “Tiếp nối”. Dù bạn ở đâu, mảnh đất đang đứng cũng có thể trở thành “đất mẹ” nếu bạn biết cách dâng hiến giá trị. Ông coi mỗi bức tranh như đứa con gái gả về nhà chồng, luôn mong mỏi nó mang lại giá trị thực cho “nhà chồng” – tức là người sở hữu tranh.
Người xa xứ cũng vậy, bạn là những chiếc lá “xa cành” mang theo những giá trị tốt đẹp của người Việt để làm giàu cho cộng đồng nơi mình sống. Bạn không “rơi” xuống đất khách, bạn đang “về” với sứ mệnh mới: Trở thành dưỡng chất cho tương lai. Khi coi sự nghiệp và sự hiện diện của mình là sự dâng hiến thay vì chỉ là cuộc mưu sinh, bạn sẽ thấy mình tự tại như cái cây, bình thản trước quy luật đào thải của thời gian.
Di sản cho thế hệ sau: Dạy bằng “Thân giáo” thay vì giáo điều
Làm thế nào để giữ sợi dây liên kết cho thế hệ F2, F3 sinh ra ở nước ngoài? Nghệ sỹ Tạ Hải dạy con cháu bằng “thân giáo” – giáo dục qua chính hành động làm gương. Ông không dùng lời giáo điều, mà dùng sự tỉ mẩn nhặt vỏ tỏi, ghép râu ngô hàng ngày để truyền đi thông điệp về sự kiên trì và lòng biết ơn.
Bạn có lẽ cũng không cần ép con cái phải hiểu về quê hương qua những trang sách khô khan. Chúng sẽ cảm nhận được giá trị Việt qua cách bạn dành thời gian quan sát một nhành hoa, cách bạn trân trọng những điều nhỏ bé và cách bạn sống tử tế mỗi ngày. “Phải biết ơn những người đi trước đã tạo điều kiện cho mình”. Lời nhắn nhủ này chính là sợi dây bền chặt nhất nối liền các thế hệ, giúp những đứa trẻ dù sinh ra ở đâu cũng không cảm thấy đơn độc vì luôn có một gốc rễ tâm hồn vững chãi.
Hãy sống trọn vẹn như cây
Trực giác người Việt trong triết lý sống của nghệ sỹ Tạ Hải không phải sự mơ mộng viển vông, mà là loại năng lượng điều tiết cực kỳ thực dụng. Nó giúp chúng ta dung hòa hai dòng nước Đông - Tây bằng cách lấy cái Tĩnh của tâm hồn để làm chủ cái Động của môi trường sống. Khi sống giữa nền văn minh phương Tây đề cao lý tính và sự sòng phẳng, bạn không cần chối bỏ hệ thống đó để tìm bình an. Ngược lại, chính trực giác nhạy bén giúp bạn nhận ra giá trị của những “khoảng lặng” ngay trong lịch trình bận rộn, biến chúng thành nguồn nội lực để hồi sinh sau mỗi cơn căng thẳng.
Dung hòa không phải hòa tan, mà là cách bạn giữ bản lĩnh tự tại như một cái cây: rễ bám sâu vào mảnh đất trực giác quê nhà, nhưng cành lá vẫn vươn cao, thích nghi với bầu trời lý tính xứ người.
Tác giả: Ngọc Hà Mi
Nhằm đánh dấu cột mốc quan trọng cho sức sáng tạo bền bỉ suốt 60 năm, Tranh Lá Tạ Hải trân trọng mời quý khán giả yêu nghệ thuật đến tham dự Triển lãm cá nhân lần thứ ba của nghệ sỹ mang tên “Cuộc chơi với lá”. Sự kiện sẽ giới thiệu hơn 80 tác phẩm mới nhất của ông.
+ Địa điểm: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Đống Đa, Hà Nội).
+ Thời gian mở cửa: 15/04 – 19/04/2026.
+ Lễ khai mạc: 17:30 ngày 14/04/2026
Đặc biệt, kính mời quý vị tham gia 2 buổi giao lưu trực tiếp cùng NS Tạ Hải:
+Chủ đề “Hành trình tìm lá”: 15:30 – 16:30, Thứ Năm ngày 16/04/2026 (Khám phá hành trình 60 năm tìm tòi chất liệu).
+ Chủ đề “Cuộc chơi với lá”: 15:30 – 16:30, Thứ Bảy ngày 18/04/2026 (Cùng “đoán” chất liệu và nghe nghệ sỹ bật mí ý nghĩa ẩn sau mỗi tác phẩm).